سیر تحول نقوش سردر بناهای شهر اصفهان از دوره صفوی تا پهلوی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
2 استاد دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه آتاتورک ارزروم و دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز ایران.
doi
10.22067/jhistory.2023.78465.1163چکیده
نقوش سردر بناهای تاریخی اصفهان در حکم دیدن معنایی فراتر از زیبایی ظاهری و تمثیلی از فضایی بهشتگونه در نمای بناها است که با اساطیر، نمادها، باورها و عقاید مردم روزگارشان درآمیختهاند و از اجزای لاینفک تزیینات معماری هستند. هدف این پژوهش آن است تا بر اساس مطالعات کتابخانهای و با روش توصیفی -تحلیلی، سیر تحول نقوش بناهای اصفهان را نشان دهد که در طی چند سده با رویارویی سنتهای صفوی در کنار مدرنیته پهلوی به شکلی هماهنگ موجب گسترش و غنیتر شدن نقشمایهها شده است. این مقاله رهیافتی جهت مطالعه نقوش سردر بناهای مذهبی و غیرمذهبی شهر اصفهان و سیر تحول آن از دورۀ صفوی تا پهلوی و در پی پاسخ به این سؤالات اساسی است که کدام نقشمایهها در سردر بناها بیشتر بهکاررفته و از دورۀ صفوی تا پهلوی، چه تغییر و تحولی یافتهاند و هرکدام چه مفاهیمی دارند؟ یافتههای مقاله نشان میدهد که نقوش گیاهی و هندسی بیشترین نگارهها بر تن سردر بناهای اصفهان (200 مورد مطالعاتی) هستند و از اواخر دورۀ قاجار و پهلوی نقوش جانوری و انسانی نیز به میزان چشمگیری نمای بناها را زینت بخشیدهاند. سردر بناهای اصفهان، برگرفته از مکتب اصفهان، تصویری زمینی از عالم مثال و تعادل با عالم زمینی پدید میآورد و به پیروی از جهانبینی حاکم، به وحدت بیان دست مییابد و مدخلی از بهشت گمشده میشود.
