تأثیر دعا در استخراج گزارههای معرفتی (بررسی موردی: هستیشناسی و خداشناسی)
نویسندگان
1 دکترای تفسیر تطبیقی؛ استادیار دانشگاه حضرت معصومه(س).
2 دانشگاه پیام نور
doi
10.22034/ksiu.2022.1110چکیده
هدف: هدف از انجام این پژوهش، استخراج گزارههای هستیشناسی و خداشناسی ادعیه و مقایسۀ آن با مبانی فلسفی، از جمله نظریۀ صدور بود. روش: پژوهش اسنادی کتابخانهای حاضر، محتوای بیش از 20 دعا را تحلیل کیفی کرده است. یافتهها: گزارههای کلیدی مستخرج از ادعیه عبارتند از: 1. خدای مُبدئ و مُعید، 2. خدای مُبدِع، 3.خداوند ازلی، مخلوقات حادث زمانمند و مکانمند و 4. عدم سنخیت خالق و مخلوق. در مقام مقایسه، در دعا خداوند به عنوان مُبدئ (آغازدهنده)، ولی در نظریۀ صدور به عنوان مبدء (آغاز) و مصدر معرفی شده است. همچنین خداوند مُبدِع در ادعیه، بدون الگو و مایه و بر اساس اراده و فاعلیت امری(خلق لامن شئ) موجودات را ابداع کرده است؛ در حالی که در نظریۀ صدور، خداوند به عنوان مبدء و مفیض، بر اساس حتمیت و نه بالاراده، تنها افاضه فیض کرده است. در ادعیه، خداوند، ازلی و موجودات، حادث زمانمند و مکانمند معرفی شدهاند؛ اما در نظریۀ فیض، بر اساس عین ربط بودن معلول به علت، ازلیت به عالم سریان داده شده است. همچنین، اساس نظریۀ صدور که بر سنخیت مبتنی شده، در ادعیه رد شده است. نتیجهگیری: مبانی هستیشناسی و خداشناسی مستخرج از ادعیه، در تقابل با مبانی فلسفی، به ویژه نظریۀ صدور واقع شدهاند.
