بررسی نقش برخی پارامترهای مؤثر بر ساختمان خاکها در جلوگیری از تشدید سیل و خسارات ناشی ازآن به اراضی کشاورزی و سکونتگاه های نواحی روستایی (مطالعه موردی: نواحی روستایی شهرستان خداآفرین استان آذربایجان شرقی)
نویسندگان
1 استادیار، حوزه معاونت پژوهشی و فناوری، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران
doi
چکیده
مقدمه: ویژگیهای خاک و میزان نفوذ آب به آن، نقش مهمی را در کنترل روانآب و تشدید سیل ایفا میکند؛ بهطوریکه اگر میزان نفوذپذیری خاک کاهش و ساختمان آن به دلایل مختلف مانند: تغییر کاربری اراضی، چرای بیش از حد، راه سازی، حرکت ماشین آلات سنگین و ... انجام پذیرد، این امر منجر به افزایش روانآب و تشدید سیل در اراضی کشاورزی و همچنین در نواحی روستایی شده، و خسارتهای سنگینی را برای روستاییان و کشاورزان به بار میآورد. بنابر این جلوگیری از این خسارتها نیازمند به مدیریت پایدار اراضی کشاورزی و توجه به تابآوریسکونتگاههای نواحی روستایی است. هدف: هدف اصلی این مطالعه، بررسی پارامترهای مؤثر بر میزان نفوذپذیری خاک و عوامل تأثیرگذار بر ایجاد روانآبها و تشدید سیل در اراضی کشاورزی و سکونتگاههای نواحی روستایی است. بدین منظور لازم است میزان نفوذ آب در خاک، با حصول اطلاعات دقیق و قابل اطمینان بررسی و تحلیل شود. روششناسی: پژوهش حاضر به عنوان یک مطالعه کاربردی با روش «توصیفی-تحلیلی» انجام گردیده است. با استفاده از سیستمهای اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش تحلیل لکههای داغ (هات اسپات) که یکی از روشهای مهم و رایج مطالعاتی در حوزه جغرافیایی و خاکشناسی است، انجام پذیرفته است. قلمرو جغرافیایی: در این پژوهش از 88 نقطه اراضی کشاورزی شهرستان خداآفرین، منطقه قیز قلعه سی تا سیلن چای انتخاب و نمونهبرداری خاک انجام گرفته است. یافتهها: بر اساس نتایج تحقیق، از بین پارامترهای مورد بررسی، به تعداد دو پارامتر شامل میزان درصد ماده آلی و تخلخل خاک، بر افزایش سرعت نفوذ آب در خاک تأثیری زیادی داشته و سایر پارامترهای اندازهگیری شده فاقـد الگوی خود همبستگی فضایی مشخص به لحاظ آمـاری بود. این موضوع بیانگر این واقعیت است که خاکهای سبک و غنی از مواد آلی و همچنین خاکهایی که دارای تخلخل (فضای خالی بین خاک) هستند، از نفوذپذیری بالایی برخوردار بوده و آب بیشتری را نسبت به سایر خاکها جذب میکنند. نتیجهگیری: نفوذپذیری آب در خاک نقش مهمی درجلوگیری از ایجاد روانآب بر روی زمین و همچنین تشدید سیل داشته و موجب کاهش خسارتهای ناشی از آن در اراضی کشاورزی و سکونت گاههای نواحی روستایی خواهند شد و در نهایت به توسعه پایدار کشاورزی و همچنین توسعه پایدار همه جانبه روستایی کمک مؤثری خواهند کرد.
