اثربخشی درمان چشمانداز زمان بر منبع کنترل و خودکارآمدی ترک افراد وابسته به مواد مخدر
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، گروه روانشناسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران.
2 استادیار گروه روانشناسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران
3 استادیار، گروه روانشناسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران.
4 استادیار ، گروه روانشناسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران.
doi
10.22070/cpap.2025.19994.1658چکیده
مقدمه: یکی از بزرگترین مشکلات جوامع انسانی معضل وابستگی به مواد است. بر همین اساس پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان چشمانداز زمان بر منبع کنترل و خودکارآمدیترک افراد وابسته به مواد مخدر انجام شد.روش: این پژوهش از نوع شبهآزمایشی با طرح پیشآزمون - پسآزمون و گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه است. جامعه آماری شامل تمامی افراد وابسته به مواد مخدر مراجعهکننده به مراکز ترک اعتیاد شهر کرمانشاه در سال 1403 بودن. پس از غربالگری اولیه، 40 نفر براساس نمونهگیری دردسترس انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابزار گردآوری دادهها با پرسشنامههای منبع کنترل (RLOC) و خودکارآمدی ترک (BQAS) بود. در ابتدا از هر دو گروه پیشآزمون به عمل آمد، سپس گروه آزمایش در 6 جلسه 90 دقیقهای یک جلسه در هفتهتخت درمان چشمانداز زمان قرار گرفت و گروه کنترل مداخلهای دریافت نکرد. پس از اتمام جلسات، از هر دو گروه پسآزمون گرفته شد و پس از دو ماه مجدداً سنجش پیگیری در هر سه گروه اجرا شد. دادهها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در سطح معناداری 05/0 با نرمافزار SPSS-26 تحلیل شدند. نتایج: نتایج نشان داد اثر زمان (001/0>p)، اثر گروه (001/0>p) و اثر متقابل زمان و گروه (001/0>p)، بر نمرات منبع کنترل، خودکارآمدی ترک و خرده مقیاسهای آن معنادار بود؛ این یافته نشاندهندة اثربخشی درمان چشمانداز زمان بر منبع کنترل و خودکارآمدی ترک افراد وابسته به مواد مخدر در مراحل پسآزمون و پیگیری نسبت به گروه کنترل است. همچنین، نتایج حاکی از تفاوت معنادار میانگین نمرات پیشآزمون در متغیر منبع کنترل و خودکارآمدی ترک و خرده مقیاسهای آن با پسآزمون و پیگیری در گروه آزمایش بود (001/0>p)؛ اما بین نمرات پسآزمون و پیگیری تفاوت معناداری مشاهده نشد (05/0<p)؛ این امر، ماندگاری تأثیر درمان چشمانداز زمان بر متغیرهای مورد بررسی را تأیید میکند.بحث و نتیجهگیری: بهطور کلی نتایج نشان داد درمان چشمانداز زمان میتواند منبع کنترل را کاهش و خودکارآمدی ترک افراد وابسته به مواد مخدر را افزایش دهد. توصیه میشود این روش درمانی توسط متخصصان حوزه اعتیاد در مراکز مشاوره و درمانی به کار گرفته شود تا به منظور کاهش منبع کنترل درونی و تقویت خودکارآمدی ترک، در مراکز مشاوره و درمانی مورد استفاده قرار گیرد.
