تحلیل فضایی بنیانهای معیشتی سکونتگاههای روستایی کوهستانی (مورد مطالعه: دهستان دشتویل)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 دانشیار جغرافیا گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
doi
چکیده
مقدمه: تغییراتی عمدهای در تفکر توسعه روستایی در نیم قرن گذشته رخ داده و در کشورهای درحال توسعه رهیافت معیشت پایدار روستایی در تلاش برای کاهش فقر روستایی مطرح شده است. هدف: هدف این پژوهش، تحلیل بنیانهای معیشتی سکونتگاههای روستایی با رویکرد فضایی است. روششناسی: این پژوهش از نوع کاربردی و روش آن توصیفی-تحلیلی است. گردآوری اطلاعات با روشهای کتابخانهای و میدانی (روش پیمایش مبتنی بر پرسشنامه) صورت گرفتهاست. جامعه آماری شامل روستاهای دهستان دشتویل است که از بین آنها 12 روستا بر اساس نمونهگیری مکانی انتخاب شدهاست. حجم نمونه با فرمول کوکران و اعمال روش تصحیح آن، تعداد 133 خانوار تعیین شد. از آزمون تی تک نمونهای برای مقایسه تفاوتها و آزمون فریدمن برای رتبهبندی شاخصها استفاده شد. همچنین از مدل تاپسیس برای تحلیل و رتبهبندی روستاها و در نهایت، از روش تحلیل فضایی کریجینگ برای نمایش الگوی فضایی بنیانهای معیشتی استفاده شده است. یافتهها: نتایج پژوهش نشان داد که پنج بُعد سرمایههای معیشتی مورد بررسی به طور کلی در روستاهای مورد مطالعه دارای وضعیت نامطلوب هستند. از میان این پنج بُعد، ابعاد سرمایه طبیعی و سرمایه اجتماعی در وضعیت مطلوبی هستند. نتایج حاصل از رتبهبندی براساس آزمون فریدمن نشان داد بُعد سرمایه معیشی در جایگاه اول بوده و در رتبهبندی شاخصها، پوشش گیاهی در رتبه اول قرار میگیرد. براساس نتایج مدل تاپسیس، روستای چلگاسر در رتبه نخست جای گرفت. نتایج حاصل از تحلیل فضایی کریجینگ حاکی از این است که اختلاف فضایی در روستاهای دهستان دشتویل وجود داشته به طوری که روستاهای واقع در پهنه فضایی شرق در وضعیت برخوردار و روستاهای واقع در پهنه فضایی غرب نابرخوردار (محروم) هستند. نتیجهگیری: در بنیانمعیشتی روستاهای کوهستانی واقع در دهستان دشتویل خلا سرمایه های فیزیکی، انسانی و مالی وجود دارد. در بررسی علل وجود این نقصان میتوان به دلایلی همچون محدود بودن گزینههای معیشتی، کسب درآمد و گذران زندگی از طریق روش های سنتی (وابستگی به دام، کشاورزی محدود، اقتصاد تکمحصولی) اشاره کرد.
