شعردرمانی در روانشناسی معاصر: تعریف مفهومی، تحولات تاریخی و معرفی الگوهای کاربردی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

doi
10.22070/cpap.2025.20904.1778
چکیده

مقدمه: شعردرمانی به عنوان روشی خلاقانه و میان‌رشته‌ای در روان‌درمانی معاصر جایگاه ویژه­ای دارد. این جایگاه ضرورت توجه به این رویکرد را با درنظر گرفتن ظرفیت­های فراوان شعر و ادبیات فارسی آشکار می­کند. هدف ا پژوهش حاضر، آشنایی بیشتر پژوهشگران و متخصصان روان‌شناسی و ادبیات با شعردرمانی است. در این راستا به تعریف شعردرمانی و تاریخچه آن، معرفی الگوها و کاربردها و همچنین تعریف دقیق شعر و درمان در این رویکرد پرداخته پرداخته می‌شود.روش: روش پژوهش، مرور نظام‌مند منابع کتابخانه‌ای و تحلیل اسناد پژوهشی مرتبط با شعردرمانی است. تلاش شد با بهره‌گیری از منابع معتبر انگلیسی و فارسی، تصویری جامع و روزآمد از وضعیت این حوزه در جهان و ایران ارائه شود.نتایج: بررسی کتاب­ها و مقاله­های پژوهشی نشان می‌دهد شعردرمانی علاوه بر تأثیر در درمان اختلالات روانی، ابزاری مؤثر برای گشایش عاطفی، خودآگاهی، افزایش تاب‌آوری روانی و ایجاد ارتباط و همدلی است. در این حوزه، «شعر» علاوه بر اشعار موزون، شامل هر نوع گفتار یا نوشتاری است که بتواند عواطف عمیق و سرکوب‌شده را بیان کند و «درمان» به معنای بهبود، آرامش و رشد شناختی و عاطفی در نظر گرفته می‌شود. همچنین، شعردرمانی با ورود فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی گسترش یافته و به توسعۀ روش‌های درمانی نوین کمک کرده است.بحث و نتیجه‏ گیری: نتایج نشان می­دهد شعردرمانی به عنوان رویکردی میان‌رشته‌ای و مکمل در نظام سلامت و روان‌درمانی کشور می‌تواند نقش مؤثری ایفا کند. توسعه آموزش‌های تخصصی، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و افزایش تعامل میان ادبیات و روان‌شناسی برای بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های شعردرمانی ضروری است.