ترسیم و تحلیل نقشه دانش مقایسه‌ای کلیدواژه‌ خلیج ‌فارس و نام جعلی خلیج عربی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تهران، ایران.

2 دانشیار، پژوهشکده علوم دریایی، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌ شناسی و علوم جوی، تهران، ایران.

3 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

doi
10.22070/rsci.2025.20090.1786
چکیده

هدف: هدف اصلی این پژوهش، تحلیل توصیفی پژوهش‌های علمی منتشرشده با کلیدواژه خلیج ‌فارس و خلیج عربی (نام جعلی) در پایگاه وب­آوساینس طی سال­های 1975 تا 2024 است.روش‌شناسی: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد علم‌سنجی است. جامعة آماری پژوهش را کلیه تولیدات علمی مرتبط با دو کلیدواژه خلیج ‌فارس و خلیج عربی (نام جعلی) نمایه‌شده در پایگاه وب‌آو‌ساینس در بازة زمانی 1975 تا 2024 تشکیل می­دهد. برای ترسیم نقشه­های علمی از نرم­افزارهای ووس ویور VOS viewer و Bibexcel و برای تجزیه‌وتحلیل داده­ها از نرم­افزار Excel و SPSS استفاده‌شده است.یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد بیشترین تعداد مدارک مرتبط با کلیدواژه خلیج‌ فارس و نام جعلی خلیج عربی به ترتیب در سال­های 2020 و 2021 منتشرشده است که بیش از 90 درصد آن‌ها به زبان انگلیسی بوده و نرخ رشد تصاعدی داشته­اند. در تولیدات علمی مرتبط با کلیدواژه خلیج ‌فارس، ایران و در حوزة کلیدواژه جعلی خلیج عربی، عربستان سعودی بیشترین سهم تولیدات را داشته‌اند. در حوزة خلیج ‌فارس پرکارترین نویسنده احسان کامرانی و برترین دانشگاه، دانشگاه آزاد اسلامی ایران است؛ درحالی‌که در حوزة خلیج عربی (نام جعلی) پرکارترین نویسنده جان برت از امارات متحده عربی و برترین دانشگاه، دانشگاه کویت می‌باشد. همچنین نشریه  Marine Pollution Bulletin از کشور انگلستان بیشترین مقالات مرتبط با هر دو کلیدواژه را منتشر کرده است.نتیجه‌گیری: روند رشد پژوهش‌های مرتبط با خلیج ‌فارس بیش از خلیج عربی (نام جعلی) است؛ درحالی‌که تنوع موضوعی و سطح مشارکت در حوزة خلیج عربی (نام جعلی) بیشتر است. ازنظر استنادات، در حوزة خلیج‌ فارس پر ارجاع‌ترین نویسندگان عمدتاً به کشورهای انگلستان و آمریکا تعلق دارند، درحالی‌که در حوزة خلیج عربی (نام جعلی) نویسندگان کشورهای حاشیه این پهنه آبی، علاوه بر بیشترین تعداد تولیدات علمی، بیشترین تعداد استنادات را نیز به خود اختصاص داده­اند. همچنین نشریات هستة هر دو حوزه عمدتاً متعلق به کشورهایی خارج از منطقه خلیج ‌فارس هستند.