فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این پژوهش بر آن است تا با تحلیل گام‌های موجود در چکیدۀ مقالات، پس از مقایسۀ ساختار بلاغی چکیده‌ها در دو حوزۀ زبان‌شناسی و زبان و ادبیات فارسی، به بررسی میزان انطباق آن‌ها با الگوهای معتبر علمی بپردازد.روش‌شناسی: برای نیل به این هدف، پس از انتخاب ۱۰۰ چکیدۀ مقاله (۵۰ چکیده از هر رشته) به‌صورت نمونه‌ای تصادفی از مجلات دو حوزه در بازۀ زمانی 1391 تا 1401، چکیده‌ها بر اساس الگوی پنج‌گامی هایلند و الگوی هاتنر به شیوۀ توصیفی-تحلیلی بررسی شدند. برای سنجش تفاوت‌ها از آزمون خی دو استفاده‌شده است. تحلیل داده‌ها توسط دو کدگذار مستقل انجام شد و ضریب توافق بالای 8.0 اعتبار داده‌ها را تأیید می‌کند.یافته‌ها: داده‌ها نشانگر آن است که در به‌کارگیری گام‌های بلاغی در چکیده، نویسندگان رویکردهای متفاوتی را پیش گرفته‌اند. تحلیل‌های آماری حکایت از تفاوت‌های معناداری در گام‌های مقدمه، روش و نتیجه‌گیری بین دو رشته دارند، البته این تفاوت‌ها در گام‌های هدف و یافته‌ها معنادار نیستند. گفتنی است که تنها ده درصد چکیده‌های مقالات رشتۀ زبان‌شناسی و 14 درصد چکیده‌های مقالات رشتۀ زبان و ادبیات فارسی از الگوی هایلند کاملاً پیروی می‌کنند. این ارقام نشان‌دهندۀ فاصلۀ قابل‌توجه میان چکیده‌های این دو حوزه و الگوی معتبر جهانی در روش‌های نگارش چکیده است.نتیجه‌گیری: از منظر علم‌سنجی، کیفیت کلی چکیده تعیین‌کنندۀ اساسی میزان تأثیر مقاله است و چکیده دروازۀ اصلی مقاله و تأثیرگذار در دیده شدن، استناددهی و نمایه‌سازی آن در جامعۀ علمی قلمداد می‌شود، بر همین اساس، مداخلات آموزشی هدفمند ضروری به نظر می‌رسند. تأثیرگذاری این آموزش‌ها زمانی نمایان می‌شود که بر مبنای الگوهای معتبر علمی بین‌المللی و کاربرد صحیح گام‌های مختلف اجرایی شوند. این آموزش‌ها، افزون بر ارتقای مهارت نوشتاری، پژوهشگران را توانمند می‌سازد تا دسترسی و تأثیر کار خود را بهبود بخشند و درنتیجه با مشارکت مؤثرتر در گفتمان‌های علمی، شاخص‌های علم‌سنجی را ارتقا دهند.