بررسی الگوهای همدیدی بر اساس دوره‌های بحرانی آلودگی هوا در وارونگی دمایی شدید شهر تبریز

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

doi
10.22059/jphgr.2016.60831
چکیده

آلودگی هوا از جنبه‌های مختلف دارای اهمیت است. این مطالعه، با توجه به شرایط حاد آلودگی هوای تبریز و با استفاده از تحلیل سینوپتیکی انجام پذیرفته است. هدف اصلی در این تحقیق بررسی ارتباط الگوهای سینوپتیکی سطح دریا و تراز 500 هکتوپاسکال با وارونگی‏ دمایی و دوره‏های طولانی‌مدت آلودگی شهر تبریز در طی دورة آماری 1387 ـ 1392 است. در این زمینه، برای بررسی کیفیت آلودگی هوا، از شاخص استاندارد آلودگی هوا (PSI) و برای بررسی شدت و عمق وارونگی دمایی از نقشه‏های Skew-T استفاده شد. سپس، نقشه‏های سینوپتیکی این دوره‏ها تحلیل شد. یافته‏های تحقیق نشان می‏دهد هنگامی که سیستم پُرفشاری به صورت مداوم در مقطع چندروزه در منطقه متمرکز می‏شود شدت وارونگی دما به اوج خود می‏رسد. همچنین، به طور کلی، عامل اصلی تقویت‏کنندة وارونگی‏های دمای بسیار شدید و به تبع آن آلودگی‏های بلندمدت ناشی از تداوم سامانة قدرتمند سیبری هم‌زمان با پُرفشار توسعه‌یافته در زاگرس همراه و نیز با تقویت پشتة ارتفاعی تراز میانی جو است که شرایط لازم را برای افزایش پتانسیل آلودگی هوای تبریز فراهم می‏کند. علاوه بر این، وجود زبانه‏هایی از پُرفشار اسکاندیناوی و همچنین ریزش هوای سرد مدیترانه، هرچند خیلی کم، از عوامل دیگر وارونگی دمایی و تشدید آلودگی در برخی از دوره‏های آلودگی است.