شناسایی خوشه‌های مفهومی و بازیگران اصلی در پژوهش‌های سنجش توجه: تحلیل شبکه‌های هم‌نویسندگی و هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها

نویسندگان

1 معماری، مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

2 معماری، مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

3 دانشکده علوم تربیتی،دانشگاه علوم انسانی،دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی،تهران،ایران

doi
10.22070/rsci.2025.20191.1791
چکیده

هدف: هدف این پژوهش، واکاوی و تحلیل روندهای پژوهشی در گسترة مطالعات مرتبط با سنجش توجه است و به‌طور خاص، الگوهای هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها و شبکة هم‌نویسندگی نویسندگان در این حوزه مورد بررسی قرار گرفته است.روش‌شناسی: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از اسنادی و رویکرد تحلیل علم‌سنجی انجام‌شده است. داده‌های مورداستفاده از پایگاه داده معتبر و جامع وب‌آوساینس استخراج‌ و بازة زمانی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ را در برمی‌گیرد. برای تحلیل داده‌ها و شناسایی الگوهای مرتبط با موضوع پژوهش، از نرم‌افزارهای تخصصی علم‌سنجی شامل وس ویوور و بیبلیوشاینی استفاده‌شده است.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که روند تولید علم در حوزة سنجش توجه طی دورة زمانی مورد بررسی، روندی افزایشی داشته و بیشترین تولیدات علمی به کشورهای آمریکا، چین و آلمان تعلق دارد و ایران در رتبة پانزدهم قرار گرفته است. در میان مؤسسات برتر این حوزه، دانشگاه کالیفرنیا، دانشگاه ولونگونگ و آکادمی علوم چین بیشترین سهم را داشته‌اند و در میان دانشگاه‌های ایران، دانشگاه آزاد اسلامی در رتبة برتر قرار دارد. همچنین، انتشارات نوروفیزیولوژی بالینی بیشترین تعداد پژوهش‌های مرتبط با این حوزه را منتشر کرده و از میان نویسندگان، بری آرجی  (Barry RJ) و کلارک ای آر (Clarke AR) به‌عنوان نویسندگان برتر شناسایی شدند. پژوهشگران دارای بیشترین تعداد استناد هم عمدتاً به دانشگاه ولونگوگ وابستگی دارند. افزون بر این، کلید واژه‌های پژوهش در ُنه خوشه مفهومی دسته‌بندی شدند.نتیجه‌گیری: بر اساس تحلیل‌های انجام‌شده و با توجه به شناسایی مسیرهای جدید پژوهشی در حوزة سنجش توجه، به‌کارگیری آزمون‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، می‌تواند به افزایش ‌دقت و کارایی بالاتر پژوهش‌ها در این حوزه منجر شود. ازاین‌رو، توسعة همکاری‌های علمی با دانشگاه‌ها، کشورها و پژوهشگران برتر این حوزه می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای جایگاه و پیشبرد مطالعات پژوهشگران ایرانی ایفا کند.