تحلیل دانشپژوهی و پویاییشناسی دانش حوزه مطالعات بحران آب در سطح جهانی: الگوهای همواژگانی و خوشههای مفهومی
نویسندگان
1 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 دانشیار، گروه مهندسی آب، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
doi
10.22070/rsci.2025.20548.1819چکیده
هدف: این مطالعه باهدف شناسایی مفاهیم کلیدی، الگوهای پژوهشی، خوشههای مفهومی و ساختار شبکه دانش در حوزة بحران آب در سطح جهانی انجامشده است.روششناسی: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و با رویکرد علمسنجی و با روش تحلیل هم واژگانی انجامشده است. جامعة آماری شامل ۲۳۹۸۰ مقالة نمایهشده در پایگاه اطلاعاتی وبآوساینس است که در بازة زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ گردآوری شدهاند. برای تحلیل دادهها از فنون تحلیل همرخدادی واژگان، خوشهبندی K-means و ترسیم شبکه مفهومی بر مبنای شاخصهای مرکزیت رتبه، بینابینی و نزدیکی استفاده شد. تحلیلها با بهرهگیری از نرمافزارهای راور ماتریس، یوسی آی نت، نت دراو و ووس ویور انجام گرفت.یافتهها: یافتهها نشان دادند مفاهیمی همچون تنش آبی، خشکسالی، کمبود آب، کیفیت آب، آلودگی آب و تغییرات اقلیمی بیشترین بسامد را در مقالات علمی داشتهاند. نتایج خوشهبندی بیانگر آن است که بحران آب در 11 خوشة مفهومی قابل طبقهبندی است. تحلیل شبکه مفهومی دانش این حوزه بر اساس پژوهشهای آن از ۳۰۰۵ گره و 9450 پیوند تشکیلشده و میانگین تراکم شبکه 0335.0 است، بهگونهای که هر مفهوم بهطور متوسط با ۱۰۱ مفهوم دیگر پیوند دارد. مهمترین همرخدادیهای مفهومی شامل بهرهوری- آب، بهداشت- آب، تنش آبی- خشکسالی، تغییرات آب و هوایی- کمبود آب و آلودگی - آب است.نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که در دهة اخیر بیش از ۱۰۰ مفهوم جدید مرتبط با بحران آب در ادبیات علمی مطرحشده و مفاهیم کلیدی نظیر تنش آبی، خشکسالی، کمبود آب، کیفیت آب، آلودگی آب و تغییرات آب و هوایی محور اصلی پژوهشها هستند. تحلیل همواژگانی، تصویری جامع از ساختار دانش در حوزۀ بحران آب در سطح جهانی ارائه میکند و نشان میدهد این بحران دارای ریشههای انسانی، طبیعی و اقلیمی است و نیازمند اقداماتی هماهنگ در سطوح مختلف میباشد. این یافتهها به سیاستگذاران و پژوهشگران در تصمیمگیری آگاهانهتر و بررسی عمیقتر مفاهیم نوظهور کمک میکند.
