ارزیابی کمی و تحلیل موضوعی پایاننامههای مقطع کارشناسی ارشد و رسالههای دکتری رشتهی آموزش ریاضی دانشگاههای شهید رجایی و دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران طی سالهای 1382 تا 1401
نویسندگان
1 استادیار گروه ریاضی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، اهر، ایران
2 دانشجوی دکتری آموزش ریاضی، دانشکده علومپایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه آمار، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
4 استادیار گروه ریاضی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
doi
10.22070/rsci.2025.19249.1739چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کمی مشخصات پژوهشی و تحلیل گرایشهای موضوعی پایاننامههای رشته آموزش ریاضی در دانشگاه شهید رجایی و دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران انجامشده است تا دورنمایی از مسیر توسعة دانش در این حوزه ترسیم و روند تحقیقات در این دو دانشگاه مقایسه شود.روششناسی: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی و به روش تحلیل محتوا انجامشده است. جامعة آماری شامل 178 پایاننامه از دانشگاه شهید رجایی و 434 پایاننامه از دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات در رشتة آموزش ریاضی است. در این پژوهش، مشخصات پژوهشی پایاننامهها ازنظر روند تولید، توزیع پدیدآورندگان، جامعة آماری و نمونه، روششناسی و کلیدواژهها بررسی شد. همچنین، گرایش موضوعی پایاننامهها با استفاده از مدل کاسترو و گومز در چهار دستة سطوح آموزشی، محتوای ریاضی، مفاهیم آموزشی و مبانی آموزش ریاضی تحلیل گردید.یافتهها: در سالهای اخیر روند تولید پایاننامهها در هر دو دانشگاه مورد اشاره با کاهش نسبی مواجه بوده است. جامعة آماری موردمطالعه اغلب شامل دانشآموزان دورة متوسطه دوم بوده و روشهای نمونهگیری خوشهای و در دسترس، بیشترین فراوانی را داشتهاند. درحالیکه پراکندگی و تنوع جامعة آماری و روشهای نمونهگیری در دانشگاه علوم و تحقیقات بیشتر بوده است، اکثر پایاننامههای هر دو دانشگاه دارای ماهیت توصیفی، رویکردی کمی و هدف کاربردی هستند و با استفاده از روشهای پیمایشی و شبه آزمایشی و ابزارهایی چون پرسشنامه و آزمون انجامشدهاند. همچنین، تمرکز موضوعی پایاننامهها بر سطح آموزشی دورة متوسطه بوده است و ازنظر مبانی آموزش ریاضی، اهداف آموزش ریاضی بیش از سایر موضوعات در هر دو دانشگاه مورد توجه قرارگرفتهاند. افزون بر این، مفاهیم آموزشی دستاوردهای یادگیری، روشهای تدریس، منابع آموزشی، درک و فهم و حل مسئله بیشترین فراوانی را در بین پایاننامهها داشتهاند. ازنظر محتوای ریاضی نیز بیشتر دانشجویان در پایاننامههای خود پیرامون موضوعات هندسه و جبر به تحقیق پرداختهاند.نتیجهگیری: رویکرد پژوهشی در هر دو دانشگاه بهطور نسبی مشابه است و دستاوردهای یادگیری ریاضیات در مدرسه مهمترین دغدغة پژوهشگران محسوب میشود. اگرچه تعداد پایاننامههای دانشگاه رجایی کمتر است اما محتوای ریاضی بیشتر و مفاهیم آموزشی جزئیتری در آنها دیده میشود. در این پژوهش، همچنین خلأهای موجود در گرایش آموزش ریاضی برای پژوهشهای آتی نیز شناسایی شد.
