تحلیلی بر پژوهشهای حقوق مالکیت فکری در مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام: مطالعة همرخدادی واژگان
نویسندگان
1 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
10.22070/rsci.2025.19701.1762چکیده
هدف: پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی است و با استفاده از روشهای علمسنجی به تحلیل همرخدادی واژگان در مطالعات حوزة حقوق مالکیت فکری در مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (آیاسسی) پرداخته است.روششناسی: این پژوهش از نوع مطالعات تحلیل محتوای کمی است و با استفاده از تحلیل همرخدادی واژگان و تحلیل شبکههای اجتماعی انجامشده است. دادههای موردنیاز این پژوهش، در تیرماه 1403 از آیاسسی استخراج گردید. برای تحلیل دادهها از نرمافزارهای بیب اکسل، یو سی آی نت و ووس ویور استفاده شد. همچنین، روشهای آماری تحلیل خوشهای و نمودار راهبردی به کار گرفته شد.یافتهها: نتایج پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی حقوق مالکیت فکری در ایران از 12 خوشه تشکیلشده که است که عبارتاند از: حق مؤلف، موافقتنامه تریپس، فن سنجی، نشانة جغرافیایی، حقوق مالکیت ادبی و هنری، مقایسة تطبیقی مالکیت فکری در حقوق ایران و حقوق آمریکا، حقوق مالکیت صنعتی، تنوع زیستی و دانش سنتی، حقوق مالکیت فکری، ابعاد حقوقی و کیفری مالکیت فکری، حمایت از نرمافزارهای رایانهای و سرمایة فکری و اجزاء آن.نتیجهگیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که مطالعات علمسنجی در پژوهشهای حوزة حقوق مالکیت فکری ایران جایگاه خود را یافته و به بلوغ نسبی رسیده است، بهطوریکه «فن سنجی» بهعنوان یکی از خوشههای اصلی این حوزة شناساییشده است. همچنین، خوشة «حقوق مالکیت فکری» بهعنوان مرکزیترین خوشه، نشاندهندة نقش محوری این خوشه در ساختار پژوهشهای مالکیت فکری و همچنین اهمیت آن بهعنوان یک مفهوم کلیدی در تمام پژوهشهای این حوزه است. از سوی دیگر، خوشة «سرمایة فکری و اجزای آن» با دارا بودن بالاترین تراکم، گویای تمرکز پژوهشگران بر این مفهوم و مؤلفههای تشکیلدهندة آن است.