تحلیلی بر پژوهش‌های حقوق مالکیت فکری در مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام: مطالعة هم‌رخدادی‌‌‌‌ واژگان

نویسندگان

1 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

doi
10.22070/rsci.2025.19701.1762
چکیده

هدف: پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی است و با استفاده از روش‌های علم‌سنجی به تحلیل هم‌رخدادی واژگان در مطالعات حوزة حقوق مالکیت فکری در مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (آی‌اس‌سی) پرداخته است.روش‌شناسی: این پژوهش از نوع مطالعات تحلیل محتوای کمی است و با استفاده از تحلیل هم‌رخدادی واژگان و تحلیل شبکه­های اجتماعی انجام‌شده است. داده­های موردنیاز این پژوهش، در تیرماه 1403 از آی‌اس‌سی استخراج گردید. برای تحلیل داده­ها از نرم‌افزارهای بیب اکسل، یو سی آی نت و ووس ویور استفاده شد. همچنین، روش­های آماری تحلیل خوشه‌ای و نمودار راهبردی به کار گرفته شد.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی حقوق مالکیت فکری در ایران از 12 خوشه تشکیل‌شده که است که عبارت‌اند از: حق مؤلف، موافقت‌نامه تریپس، فن سنجی، نشانة جغرافیایی، حقوق مالکیت ادبی و هنری، مقایسة تطبیقی مالکیت فکری در حقوق ایران و حقوق آمریکا، حقوق مالکیت صنعتی، تنوع زیستی و دانش سنتی، حقوق مالکیت فکری، ابعاد حقوقی و کیفری مالکیت فکری، حمایت از نرم‌افزارهای رایانه‌ای و سرمایة فکری و اجزاء آن.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که مطالعات علم‌سنجی در پژوهش­های حوزة حقوق مالکیت فکری ایران جایگاه خود را یافته و به بلوغ نسبی رسیده است، به‌طوری‌که «فن سنجی» به‌عنوان یکی از خوشه­های اصلی این حوزة شناسایی‌شده است. همچنین، خوشة «حقوق مالکیت فکری» به‌عنوان مرکزی‌ترین خوشه، نشان‌دهندة نقش محوری این خوشه در ساختار پژوهش‌های مالکیت فکری و همچنین اهمیت آن به‌عنوان یک مفهوم کلیدی در تمام پژوهش‌های این حوزه است. از سوی دیگر، خوشة «سرمایة فکری و اجزای آن» با دارا بودن بالاترین تراکم، گویای تمرکز پژوهشگران بر این مفهوم و مؤلفه‌های تشکیل‌دهندة آن است.