تحلیل کتاب‌سنجی مفاهیم ارزیابی بروندادهای پژوهشی علوم انسانی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

4 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22070/rsci.2024.18702.1710
چکیده

هدف: با توجه به تفاوت علوم ­انسانی با سایر علوم و نیاز به ارزیابی متفاوت آن، چشم‌انداز این پژوهش شناسایی مفاهیم ارزیابی بروندادهای پژوهشی علوم انسانی و بررسی سیر تحول آن‌هاست تا مشخص شود موضوعات اصلی و فرعی آن چیست و درگذر زمان چه تغییراتی داشته است.روش‌شناسی: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی بوده و با فنون کتاب‌سنجی انجام‌شده است. جامعه آماری شامل مقالات با موضوع ارزیابی بروندادهای پژوهشی علوم ­انسانی در دو پایگاه استنادی وب­آوساینس و اسکوپوس از سال 1994 تا 2022  است. از نرم‌افزار بیبلیومتریکس و از روش‌های مختلفی مانند آمار توصیفی، تحلیل هم‌واژگانی، تحلیل شبکه، تحلیل سیر زمانی، نقشه موضوعی و خوشه‌بندی به‌تناسب هر پرسش پژوهش استفاده‌شده است.یافته‌ها: انتشار مقالات مرتبط با ارزیابی بروندادهای پژوهشی علوم انسانی روند صعودی داشته ‌است. ارزیابی در سال­های آغازین بیشتر با روش کمّی بوده و از راهکارهای ارزیابی علوم دیگر بهره­گیری شده است، اما در سال­های اخیر وجود کلیدواژه‌های هسته و پرکاربردی چون تأثیر پژوهش، سنجش اثر و اثر اجتماعی نشان‌دهنده تغییر رویکرد از روش ارزیابی صرفاً کمی به ترکیب روش‌های کمی و کیفی است. درمجموع، ساختار دانشی حوزه ارزیابی علوم انسانی از پنج خوشه تشکیل‌شده که عبارت‌اند از: 1. سنجش اثر، 2. نمایه استنادی، 3. مقاله مجله، 4. عملکرد پژوهش و 5. مقاله پژوهشی.نتیجه‌گیری: ارزیابی بروندادهای پژوهشی علوم انسانی مدام در حال تغییر و تحول بوده و ضروری است ذی‌نفعان آن نسبت به به‌روزرسانی دانش و عمل خود اقدام کنند. از همین رو لازم است در سطوح مختلف برنامه‌ریزی و اجرا، آَشنایی بیش‌ازپیش با ماهیت علوم انسانی و رشته‌ها و گرایش‌های آن، شناسایی انواع برونداد ممکن برای انتشار پژوهش‌ها، اختصاص معیار و شاخص ارزیابی متناسب با هرکدام با تکیه‌بر ارزیابی تأثیر اجتماعی صورت گیرد.