فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 ابلاغ دستورالعمل جدید نحوۀ اعطای پایه تشویقی به اعضای هیئت علمی (پیوست ماده 53 آئین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی، مصوب هیئت امنای وزارت عتف) از سوی وزیر محترم علوم، تحقیقات و فناوری و تأکید مستقیم این دستورالعمل بر لزوم بکارگیری متخصصان علم‌سنجی برای اجرای آن، بهانه‌ای شد تا سخن این شماره را به مروری دوباره بر جایگاه دانش‌آموختگان علم‌سنجی در عرصه‌های آموزش عالی اختصاص دهم. در بند 10-38-7 دستورالعمل ابلاغی جدید که از ابتدای سال 1402 اجرایی می‌شود، از دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های آموزش عالی خواسته شده تا «دست کم یک کارشناس زبدۀ ویژه (با تسلط بر علم و فناوری‌سنجی) شاغل در مؤسسه را برای اجرای این دستورالعمل در نظر بگیرند»، که این نشانی ارزنده از نگاه مثبت محافل علمی و اجرایی آموزش عالی کشور به جایگاه علم‌سنجی و نویدبخش آیندۀ شغلی نویدبخش‌تر برای دانش‌آموختگان این حوزه است.    هنگامی که سال‌ها قبل در پیشگفتار کتاب «آشنایی با علم‌سنجی (مبانی، مفاهیم، روابط و ریشه‌ها)»، نیاز به متخصصان علم‌سنجی را برای حصول مطالبات و شواهد موجود در اسناد بالادستی کشور نظیر نقشۀ جامع علمی کشور ضروری اعلام می‌کردم، بر این نکته واقف بودم که بهره‌گیری از متخصصان علم‌سنجی به عنوان یکی از مهم­ترین حوزه‌های پشتیبان سیاست علم، نیازمند حمایت جدی‌تر است و برای آموزش متخصصان علم‌سنجی عزمی جزم‌تر را خواستار شده بودم؛ چرا که با تحولات فزاینده‌ای که پیش روی نظام آموزش عالی قرار داشت، برایم تردیدی باقی نگذاشته بود که نیاز روزافزون به بهره‌گیری از متخصصان علم‌سنجی، امری گریزناپذیر خواهد بود. در همان سال‌ها و بر اساس همین نیاز بنیادین بود که وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان یکی از پیشگامان بهره‌گیری از متخصصان علم‌سنجی در کشور، به‌درستی راه‌اندازی واحدهای علم‌سنجی در تمامی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی خود و همچنین بکارگیری کارشناسان علم‌سنجی در این واحدها را ضروری اعلام کرده بود. در پی سال‌ها تلاش بی‌وقفه، هم‌اکنون این وزارتخانه هم در سطح معاونت پژوهش و فناوری وزارت و هم در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی تابعۀ خود، از مزیت‌های بی‌شمار واحدهای علم‌سنجی در راستای سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریز‌های پژوهش و فناوری خود سود می‌برد.واقعیت این است که امروزه بهره‌گیری از دانش متخصصان علم‌سنجی در عرصه‌های مختلف آموزش عالی به عنوان یک ضرورت درآمده و متخصصانعلم‌سنجی جزء جدایی‌ناپذیر نظام آموزش عالی محسوب می‌شوند که پیش‌تر در سخن سردبیر شماره 6 با عنوان «بهره‌مندی از دانش‌آموختگان علم‌سنجی در دانشگاه‌ها، یک ضرورت برای رهایی از شبه‌پژوهش‌ها» و همچنین، در سخن سردبیر شماره 9 با عنوان «نیم‌نگاهی تأمل‌برانگیز به پشتوانه‌های پژوهشی، آموزشی و حرفه‌ای رشتۀ علم‌سنجی در دانشگاه‌های جهان»، به برخی از این ضرورت‌ها اشاره کرده‌ام.هم‌اکنون با وجود ضرورت‌های موجود و با حجم گسترده‌ای از اسناد بالادستی، قوانین، دستورالعمل‌های مصوب و ابلاغیه‌های رسمی که به صورت غیرمستقیم یا حتی مستقیم بکارگیری متخصصان علم‌سنجی را برای رفع نیازهای روزافزون نظام آموزش عالی مطالبه می‌کند، انتظار می‌رود که برای جذب و بکارگیری کارشناسان و متخصصان علم‌سنجی، عزمی جزم‌تر صورت پذیرد. در همین راستا، این مطالبه‌ای دور از انتظار نخواهد بود که سازمان امور اداری و استخدامی کشور به سرعت ردیف‌های استخدامی مورد نیاز وزارت عتف، وزارت بهداشت و سایر نهادهای مرتبط را برای تسهیل در جذب این متخصصان متناسب‌سازی، تصویب و ابلاغ کند. هم‌راستا با آن، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی نیز بر اساس ابلاغیه جدید وزیر محترم عتف و با تکیه بر مصوبات و اسناد بالادستی موجود، واحدهای علم‌سنجی خود را راه‌اندازی کنند و واحدهای بالادستی همچون معاونت‌ پژوهش و فناوری، معاونت آموزشی و دبیرخانه‌های هیئت امنا و هیئت ممیزه مرکزی وزارتی، اجرایی شدن فرایندهای بکارگیری متخصصان و کارشناسان علم‌سنجی در دانشگاه‌ها را رصد کنند. بی‌تردید، تنها در این صورت است که دانشگاه‌ها و نظام آموزش عالی کشور، بیش از پیش از حلاوت خدمات و پشتیبانی‌های کارشناسان و متخصصان علم‌سنجی در پیشبرد اهداف سیاست‌گذاری علم و فناوری، بهره‌مند خواهند شد.از سوی دیگر، همان‌طور که در سخن سردبیر شماره 4 با عنوان «مسئولیت دانش‌آموختگان علم‌سنجی» نیز اشاره کرده بودم، نباید از نظر دور داشت که این نوع نگاه نظام آموزش عالی به علم‌سنجی را از رویکردی دیگر نیز باید به فال نیک گرفت؛ چرا که مسئولیت دانش‌آموختگان علم‌سنجی را در تقویت قوای علمی و فناورانه خود برای پاسخ‌گویی مؤثرتر به نیازهای آموزش عالی، دوچندان می‌کند. حال که با ابلاغ آئین‌نامه استخدامی جدید اعضای هیئت علمی و پیوست ماده 53 آن توسط مقام عالی وزارت، فرصت بهره‌گیری از دانش کارشناسان و دانش‌آموختگان علم‌سنجی بیش از پیش برای دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی فراهم شده است، باید به بهترین نحو ممکن از آن بهره برد و با هموارسازی مسیر جذب، استخدام و بکارگیری کارشناسان و دانش‌آموختگان علم‌سنجی و همچنین راه‌اندازی واحدهای علم‌سنجی در دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی که هنوز به این کار اقدام نکرده‌اند، نظام آموزش عالی را از بیش از پیش از دانش این متخصصان برخوردار ساخت.با وجود این، در این مسیر پرسش‌هایی نیز مطرح خواهد بود که باید مورد توجه قرار گیرد؛ از جمله این‌که برای هدایت واحدهای علم‌سنجی مستقر در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و همچنین رصد هدفمند فعالیت‌های آنها، به چه سازوکارهایی نیاز است؟ برای برخوردار ساختن نظام آموزش عالی از بازخوردهای بدست آمده از مطالعات و فعالیت‌های واحدهای علم‌سنجی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور، به چه سازوکارهای دیگری نیاز خواهد بود؟ و برای تسهیل در بکارگیری، جذب و استخدام دانش‌آموختگان علم‌سنجی در نظام آموزش عالی کشور و برطرف کردن موانع موجود در این زمینه، چه گام‌های دیگری باید برداشته شود؟