نظام انضباط فکری در قرآن کریم و کاربست آن در دانشگاه اسلامی

نویسندگان

1 دکتری علوم قرآن و حدیث، استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام. ایلام، ایران.

2 دکتری تفسیر و علوم قرآن، دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام. ایلام، ایران.

3 دکتری علوم قرآن و حدیث، مدرس گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام. ایلام، ایران

doi
10.22034/ksiu.2022.1120
چکیده

انضباط فکری ترکیبی نو و بدیع، ناظر بر نظم و انضباط در حوزۀ تفکر است و به اندیشۀ کنترل‌شده و سنجیده نظر دارد. هدف: هدف از نگارش این مقاله، تبیین ساختار نظام‌مند انضباط فکری در قرآن بود. روش: پژوهش حاضر به شیوۀ تحلیل محتوا و با استناد به آیات قرآن نگاشته شده است. یافته‌ها: گزاره‌های مرتبط با انضباط فکری در قرآن، در چهار بخش مبانی(لزوم شکرگزاری منعم، تمایز از سایر موجودات، ممانعت از ورود به دوزخ‏، مسئولیت اعضا، برتری اهل تفکر، پلیدی بی‌خردان، سقوط به جایگاه بدترین موجود)، مقدمات(ایجابی: تقوا، حلم و بردباری؛ سلبی: پیروی از امیال، کثرت‌گرایی، شخصیت‌گرایی، تقلید کورکورانه)؛ الزامات(آزادی اندیشه، احترام به آرا و اندیشه‌ها، پرسشگری، حقیقت‌جویی، علم) و موانع(تهدید، ترس، عجله و شتابزدگی، حب و بغض، خشم و غضب) تشریح و تبیین شده است. نتیجه: فکر صحیح در قرآن دارای ساختاری نظام‌مند شامل هر چهار رکن اساسی یک شبکۀ نظام‌مند است. کاربست این پژوهش در تربیت دینی دانشجویان، به خصوص در سالهای ابتدایی ورود به دانشگاه، می‌تواند تحولی عظیم در روش تفکر آنان ایجاد کند و آنان را به سمت رشد و تعالی فکری سوق دهد