فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حوضۀ آبریز الموت‌رود در البرز مرکزی، به‌دلیل قرارگیری در پهنه‌ای فشاری و تأثیرپذیری از گسل‌های فعال منطقه، از منظر مورفوتکتونیکی دارای اهمیت ویژه‌ای است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر فعالیت تکتونیکی و تبیین نقش آن در مورفومتری شبکۀ زهکشی، بر پایۀ تحلیل کمّی شاخص‌های ژئومورفیک در ۲۳ زیرحوضه (۹ زیرحوضه در سمت چپ و ۱۴ زیرحوضه در سمت راست) رودخانۀ الموت‌رود انجام‌ گرفته است. داده‌های استفاده‌شده شامل مدل رقومی ارتفاع ALOS با قدرت تفکیک 5/12 متر، نقشه‌های زمین‌شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰، نقشه‌های توپوگرافی ۱:۲۵۰۰۰ و تصاویر ماهواره‌ای بوده و تحلیل‌ها در محیط GIS صورت گرفته است. شاخص‌های به‌کاررفته شامل نسبت تعداد آبراهه‌های مرتبۀ اول به مجموع آبراهه‌ها (N₁/N)، تراکم زهکشی (Dd)، تراکم زهکشی آبراهۀ درجه یک (Dd₁)، فرکانس زهکشی (Df)، شاخص سینوزیتۀ آبراهۀ اصلی (SMD)، درصد عدم تقارن حوضه (PAF) و تمایل حوضۀ زهکشی (DBO) است. به‌منظور تلفیق نتایج، مقادیر شاخص‌ها نرمال‌سازی‌ شده و با روش طبقه‌بندی چارکی در چهار طبقۀ فعالیت (کم تا خیلی زیاد) پهنه‌بندی شد. نتایج نشان می‌دهد که فعالیت تکتونیکی در بخش‌های شرقی، جنوب شرقی و شمال شرقی حوضه (به‌ویژه زیرحوضه‌های R13، R12، R8، L9 و L2) تمرکز بیشتری دارد، درحالی‌ که زیرحوضه‌های مرکزی و غربی از ثبات نسبی برخوردارند. همبستگی مکانی پهنه‌های فعال با امتداد گسل‌های الموت و طالقان بیانگر کنترل ساختاری قوی بر شبکۀ زهکشی است. این الگوی ناهمگن فضایی نشان‌دهندۀ عملکرد متفاوت بلوک‌های گسلی و تمرکز دگرشکلی فعال در بخش‌های پیرامونی حوضه است. نتایج پژوهش حاضر کارایی شاخص‌های مورفومتریک و رویکرد تلفیقی کمی را در شناسایی زون‌های فعال تکتونیکی در پهنه‌های کوهزایی فعال تأیید می‌کند.