فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرونشست زمین از چالش‌های مهم زیست‌محیطی و زمین‌شناختی در مناطق شهری و کشاورزی ایران از جمله شهرستان ورامین است. این پدیده سبب ایجاد شکاف‌ها و فرورفتگی‌های عمیق می‌شود و خطرهای مختلفی از جمله اختلال در زیرساخت‌های شهری و مناطق کشاورزی ایجاد می‌کند. شهر ورامین بر بستر دشت به‌نسبت وسیع و هموار ورامین استقرار یافته است و به‌دلیل برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و ضخامت رسوبت آبرفتی، به‌شدت در معرض این پدیده قرار دارد. داده‌های استفاده‌شده در این پژوهش شامل تصاویر سنتینل 1 در دورۀ زمانی 08/10/2014 تا 25/03/2024 است که از سایت Subsidence Portal استخراج شده است. باقی‌ماندۀ داده‌ها در پی برداشت میدانی از شواهد و اثرهای فرونشست و موقعیت مکانی آنها توسط GPS، عکسبرداری زمینی و تطابق موقعیت مکانی نقاط برداشت‌شده با GPS با گوگل‌ارث استخراج شده است. اینترفروگرام‌ها و داده‌های کوهرنسی با استفاده از سامانۀ LiCSAR و بر اساس نرم‌افزار GMTSAR و تداخل‌سنجی تولید شده‌اند. اینترفروگرام‌ها در فریم‌های همپوشانی که در سامانۀ COMET-LiCS  تعریف شده، پردازش شده است. از ابزار GACOS برای اصلاح مدل جوی و از داده‌های اینسار برای حذف مؤثر نویز جوی (تروپوسفر) استفاده شده است. برای تعیین نیمرخ عرضی از فرونشست، محدودۀ ورامین در مختصات 35 درجه و 33 دقیقه و 8/52 ثانیۀ عرض شمالی و 51 درجه و 41دقیقه و 2/13 ثانیۀ طول شرقی با ارتفاع 97/1285 متر از سطح دریا انتخاب شد. نتایج حاصل از داده‌های فرونشست زمین در شهرستان ورامین نشان داد که میانگین سالانۀ فرونشست در دورۀ زمانی 2024-2014 معادل 1/68 سانتی‌متر است. نقشۀ پهنه‌بندی فرونشست نشان می‌دهد که توزیع غیریکنواخت بوده و با شدت‌های متفاوتی در حال وقوع است، به‌طوری که در نواحی مرکزی ورامین، فرونشست بیشتری مشاهده می‌شود که ممکن است به‌دلیل فعالیت‌های انسانی و برداشت آب‌های زیرزمینی باشد. بیشترین مقدار فرونشست در دشت ورامین است که معادل 140 سانتی‌متر بوده است. میانگین سالانۀ فرونشست در طول دورۀ آماری 1/68 سانتی‌متر است که این میزان از سال 2014 بدون فرونشست به بیش از 169 سانتی‌متر در سال 2023 و 7/38 سانتی‌متر در سال 2024 رسیده است. این موضوع بیانگر این است که فرونشست زمین در شهرستان ورامین در ابتدا مشکلی بوده که در فصول خشک رخ می‌داده و در فصول مرطوب کمی جبران می‌شده، ولی از سال 1398 به بعد به مخاطرۀ دائمی منجر شده است. همچنین شواهد میدانی فرونشست حاکی از آسیب‌پذیری سازه‌های انسانی و به‌ویژه مسکونی شده است و در مکان‌هایی ساکنان به‌ناچار مجبور به ترک خانه‌هایشان شده‌اند.