کاربرد هنر بازیافت در طراحی پایدار پارکها و فضاهای سبز شهر تبریز با رویکرد ارتقای جذابیت بصری و کاهش مخاطرات محیطی
نویسندگان
1 استادیار گروه معماری و شهرسازی، دانشکدۀ مهندسی عمران و معماری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
doi
10.22059/jhsci.2025.401838.896چکیده
در شرایطی که شهرها با چالشهای فزایندهای همچون افزایش حجم پسماندها و مخاطرات زیستمحیطی روبهرو هستند، توجه به طراحی پایدار در پارکها و فضاهای سبز بهعنوان یکی از راهکارهای مؤثر در مدیریت محیطی و ارتقای کیفیت زندگی شهری اهمیت یافته است. در این میان، هنر بازیافت بهعنوان رویکردی خلاقانه و فرهنگی، میتواند ابزاری مؤثر در تحقق این هدف به شمار آید. اهداف: پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هنر بازیافت در طراحی پایدار فضاهای سبز و پارکهای منتخب در شهر تبریز، با تأکید بر ارتقای جذابیت بصری و کاهش مخاطرات محیطی انجام گرفته است. این پژوهش با تکیه بر هنر بازیافت، رویکردی خلاقانه برای کاهش مخاطرات زیستمحیطی و ارتقای آگاهی و رفتارهای پایدار در پارکها و فضاهای سبز شهری ارائه میدهد. روش: این پژوهش با رویکردی کیفی و روش تحلیلی، کاربرد هنر بازیافت در طراحی پارکها و فضاهای سبز را از منظر ارتقای کیفیت محیطی، افزایش جذابیت بصری و مدیریت و کاهش مخاطرات زیستمحیطی بررسی میکند؛ بهطوری که با مرور مفاهیم و نمونههای بازآفرینی خلاقانه پسماندها در قالب المانهای هنری در منظر شهری، دربارۀ ظرفیت این رویکرد برای ارتقای هویت مکانی و ترویج فرهنگ حفاظت از محیط زیست بحث شده است. یافتهها: تحلیلها نشان داد که هنر بازیافت فراتر از نوعی تکنیک فنی یا زیستمحیطی صرف، ماهیتی چندلایه است که بازتابدهندۀ رابطه انسان و محیط است. بهکارگیری پسماندهای بازآفرینیشده در قالب عناصری همچون مبلمان شهری، مسیرهای پیادهروی، آبنماها، فضاهای بازی کودکان، دیوارنگارهها و المانهای نوری، ضمن ارتقای جذابیت بصری و کیفیت محیطی، تجربهای چندحسی و مشارکتی برای کاربران ایجاد میکند. نتیجهگیری: استفاده از هنر بازیافت در طراحی پایدار فضاهای سبز و پارکهای منتخب در شهر تبریز، بهعنوان رویکردی خلاقانه و چندبعدی، افزون بر کاهش پسماند و ارتقای کیفیت محیطی، به تقویت تجربۀ حضور، هویت جمعی و تعامل انسان و محیط کمک میکند. این رهیافت فرهنگی–نمادین، از طریق ایجاد فضاهای آموزشی و مشارکتی، میتواند نقش مؤثری در شکلگیری رفتارهای مسئولانه، ارتقای سواد زیستمحیطی جامعه، ترویج فرهنگ حفاظت از محیط زیست و مدیریت مخاطرات زیستمحیطی داشته باشد و همچنین میتواند الگویی تعمیمپذیر برای دیگر فضاهای عمومی شهری باشد و به توسعۀ پایدار و تابآوری فرهنگی و محیطی شهرها کمک کند.
