فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمین‌لغزش‌ یکی از فرایندهای ناپایدار دامنه‌ای است که تأثیر مهمی در تغییر شکل چشم‌اندازهای کوهستانی دارد و با ایجاد تغییر در توپوگرافی و تخریب زیرساخت‌ها، چالشی جدی در مدیریت محیطی به شمار می‌رود. در این پژوهش، به‌منظور ارزیابی پراکندگی زمین‌لغزش‌ها و ارتباط آنها با مورفوتکتونیک، دو حوضۀ تنگ حمام و الوند (سرپل ذهاب) در زاگرس چین‌خورده بررسی شدند. با استفاده از پژوهش‌های میدانی و تصاویر ماهواره‌ای موجود در نرم‌افزار google earth، در مجموع 65 رخداد زمین‌لغزش شناسایی شد و نسبت مساحت زمین‌لغزش به مساحت حوضه (LA) و تراکم زمین‌لغزش (LD) در حوضه‌ها به دست آمد. سپس با بهره‌گیری از شاخص‌های مورفوتکتونیکی مانند انتگرال هیپسومتری (Hi)، نسبت عرض کف دره به ارتفاع (Vf)، عدم تقارن حوضه (Af)، شکل حوضه (Bs)، گرادیان طولی رودخانه (SL)، سینوسیتۀ جبهۀ کوهستان (Smf) و شاخص فعالیت نسبی تکتونیکی (Iat)، وضعیت زمین‌ساختی حوضه‌ها ارزیابی شد. همچنین عوامل مؤثر در وقوع زمین‌لغزش‌ها شامل فاصله از گسل‌ها، فاصله از کانون سطحی زمین‌لرزه‌ها، میزان شیب و لیتولوژی و ارتباط کمی و کیفی آنها با گستردگی و فراوانی زمین‌لغزش‌ها بررسی شد. تحلیل‌های مکانی شاخص‌های مورفوتکتونیکی و شاخص فعالیت نسبی تکتونیکی نشان داد که از نظر تکتونیکی، هر دو حوضۀ تنگ حمام و الوند به‌ترتیب با مقادیر 33/2 و 2، دارای فعالیت متوسط هستند. نسبت درصد مساحت زمین‌لغزش به مساحت کل حوضه در حوضۀ تنگ حمام 69/23 درصد و در حوضۀ الوند 54/0 درصد است. بررسی پراکندگی زمین‌لغزش‌ها نسبت  به گسل‌های فعال و کانون‌های زمین‌لرزه نیز نشان داد که بیش از 97 درصد زمین‌لغزش‌ها در فاصلۀ کمتر از ۲ کیلومتری گسل‌های فعال و بیش از ۹5 درصد آنها در نزدیکی کانون‌های سطحی زمین‌لرزه قرار دارند. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهند که شیب یکی از عوامل مؤثر در وقوع زمین‌لغزش‌هاست و بیشترین تراکم زمین‌لغزش‌ها در بازۀ ۱۵ تا ۳۰ درجه مشاهده شده است. از نظر زمین‌شناسی، بیشتر زمین‌لغزش‌ها در سازندهای سست و کم‌مقاومت مانند امیران، پابده و آبرفت‌های جدید رخ داده‌اند. همچنین وجود تناوب لایه‌های سخت آسماری روی لایه‎‌های سست و نرم مانند پایده، به‌ویژه در حوضۀ الوند و دامنۀ کوه شاه‌نشین در حوضۀ تنگ حمام موجب تشدید ناپایداری‌ها و وقوع زمین‌لغزش شده است. در مجموع، منطقۀ پژوهش دارای فعالیت تکتونیکی متوسط با ناهمگنی ساختاری چشمگیر است. این شرایط، به‌‌ویژه در نواحی‌ای که همزمان تحت تأثیر لیتولوژی، فعالیت گسل، زمین‌لرزه، شیب و ویژگی‌های مورفومتری قرار دارند، سبب افزایش وقوع زمین‌لغزش‌ها می‌شود.