بررسی اثربخشی فرزندپروری ذهنآگاه در کاهش مشکلات برونیسازی کودکان پسر دبستانی و رفتارهای فرزندپروری مادران آنها
نویسندگان
1 دانشیار روانشناسی، گروه روانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران .
2 دانشیار روانشناسی، گروه روانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیّت مدرس، تهران، ایران.
3 استادیار روانشناسی، گروه روانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران.
4 دانشجوی دکتری روانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22070/cpap.2020.7151.0چکیده
مقدمه: مطالعه های پیشین نشان دادهاند عوامل خطر خانوادگی مثل فرزندپروری ضعیف، انضباط بیثبات، خشک، غیرمنعطف و سختگیرانه و استرس والدین خطر ایجاد مشکلات رفتاری و عاطفی را در کودکان افزایش میدهند. فرزندپروری ذهنآگاه در پاسخ به کاستیها و نقدهای وارد به برنامههای فرزندپروری رفتاری بر پایۀ به کار گرفتن اصول ذهنآگاهی تدوین شده است که به والدین اجازه میدهد کودکانشان را بدون پیشداوری درک کنند و در فرزندپروری بیشتر پاسخگو و کمتر واکنشی باشند. از این رو پژوهش حاضر با هدف تعیین تأثیر مداخلۀ فرزندپروری ذهنآگاه بر مشکلات برونیسازی کودکان پسر دبستانی و رفتارهای فرزندپروری مادران آنها در جامعۀ ایران طراحی شده است. روش: پژوهش حاضر پیرو طرحی از نوع شبه آزمایشی با پیش آزمون، پس آزمون و گروه کنترل همراه با پیگیری است. برنامۀ آموزش فرزندپروری ذهنآگاه به عنوان متغیر مستقل و مشکلات برونیسازی کودکان و رفتارهای فرزندپروری مادران آنها، به عنوان متغیرهای وابسته در نظر گرفته شدهاند. جامعۀ مورد مطالعه شامل مادران دارای کودکان پسر دبستانی دچار مشکلات برونیسازی در شهر کرج بود. نمونۀ پژوهش شامل 18 نفر از مادران کودکان دچار مشکلات برونیسازی است که ملاکهای ورود به پژوهش را داشتهاند. نمونهگیری در دو مرحلۀ در دسترس و مبتنی بر هدف انجام شد. از تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر (طرح آمیخته) با استفاده از نرم افزار اس. پی. اس. اس. نسخه 20، جهت تحلیل دادهها استفاده شده است. نتایج: تحلیل دادهها نشان داد که گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، پس از پایان جلسههای آموزش فرزندپروری ذهنآگاه، کاهش معناداری در نمرۀ کلی نشانههای برونیسازی نشان میدهد. اثر مداخله پس از 2 ماه نیز به شکل معناداری حفظ شد. دیگر یافتۀ مطالعه نشان میدهد گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، پس از پایان جلسههای آموزش فرزندپروری ذهنآگاه، بهبود معناداری در رفتارهای فرزندپروری و کاهش رفتارهای منفی در تعامل با فرزندشان نشان دادند. اثر مداخله پس از 2 ماه نیز به شکل معناداری حفظ شد. بحث و نتیجهگیری: نتایج از اثربخشی آموزش فرزندپروری ذهنآگاه در کاهش مشکلات برونیسازی و بهبود رفتارهای فرزندپروریِ مادران دارای کودکان پسر دچار مشکلات برونیسازی حمایت میکند. به این ترتیب امکان به کارگیری این روش در نمونههای ایرانی وجود دارد.
