فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هدف این پژوهش، بررسی باد و پدیدۀ نوظهور توفان گردوغبار دشت اردبیل طی دورۀ 19 ساله (2018-2000) با تمرکز بر تحلیل آماری، شناسایی کانون‌های محلی مؤثر در وقوع این رخداد و ارائۀ راهکارهای عملی برای کاهش آثار آن است. روش پژوهش: در این پژوهش از داده‌های سه‌ساعته سمت و سرعت باد ایستگاه هواشناسی اردبیل و کدهای وضعیت حاضر (کدهای 06، 07، 08، 09، 30، 31، 32، 33، 34 و 35) همراه با شاخص غلظت ستونی تودۀ گردوغبار جوی (DCMD)، تحلیل واریانس و آزمون LSD برای شناسایی اثر کانون محلی در وقوع یا تشدید رخداد گردوغبار استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که باد غالب سالانه، شرقی (۱۲ درصد فراوانی) و میانگین سرعت باد، 8/3 متر بر ثانیه (با احتساب بادهای آرام) و 3/6 متر بر ثانیه (بدون احتساب بادهای آرام) است. بیشینۀ سرعت باد در ژانویه رخ داد. بررسی رخداد گردوغبار در دشت اردبیل بیانگر روند افزایش فراوانی این پدیده است که بیشینۀ آن در سال‌های 2011 و 2013 (25 روز) ثبت شده است. بیشترین میانگین ماهانه (2/1 روز) مربوط به مارس است. مطابق گل‌توفان گردوغبار، جهت ورود گردوغبار به دشت اردبیل در مقیاس سالانه، جنوب غربی، در ماه‌های گرم (ژوئن تا اوت)، شمال شرقی، در سپتامبر، دوگانه (جنوب غربی و شمال شرقی) و در بقیۀ ماه‌ها اغلب جنوب غربی است. نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از غلبۀ منشأ محلی توفان‌ها بود که با فراوانی زیاد کد ۰۷ (۲۳۹ مورد در مقابل ۶۱ مورد کد ۰۶)، مقادیر بیشتر DCMD در اردبیل نسبت به مناطق همجوار (سرعین، سراب، میانه، مشکین‌شهر، نیر و خلخال) و نتایج آماری معنادار تأیید شد. کانون محلی مؤثر، منطقۀ آغبلاغ مصطفی‌خان شناسایی شد. کانون محلی آغبلاغ مصطفی‌خان به‌ویژه در ماه‌های گرم اثر مهمی داشت. راهکارهای پیشنهادی شامل مدیریت کانون محلی، ایجاد بادشکن طبیعی و مصنوعی، پایش مستمر کیفیت هوا و ضرورت توجه به همکاری‌های منطقه‌ای است.