ثبات منطقهای خاورمیانه در پرتو نظامیشدن دیاسپورای افغان از ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۴
نویسندگان
1 دانشیار روابط بینالملل دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 دانشجوی کارشناسیارشد مطالعات منطقهای، گرایش خاورمیانه و شمال آفریقا، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
doi
10.22034/isj.2025.527419.2350چکیده
نظامیشدن دیاسپورای افغان در منطقه خاورمیانه پدیده نوظهوری است که تاثیرات عمیقی بر الگوهای ثبات و بیثباتی در منطقه دارد. این پژوهش با بهرهگیری از روش توصیفی-تبیینی و در قالب چارچوب مفهومی «دیاسپورای نظامی» و با تکیه بر مطالعه موردی عملکرد این دیاسپورا در کشورهای هدف، به این سوال اساسی پاسخ میدهد که نظامیشدن دیاسپورای افغان در فاصله سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۴ چه تأثیری بر ثبات منطقهای خاورمیانه داشته است؟ یافتهها حاکی از آن است که دیاسپورای نظامی افغان، در بستری از تحول ژئوپلیتیک، بهعنوان یک بازیگر نظامی غیردولتی نقش دوگانهای ایفا کرده است: از یکسو به تشدید خشونت، بیثباتسازی سیاسی و تقویت محورهای نیابتی دامن زده و از سوی دیگر، در برخی موارد در نقش عاملی بازدارنده در برابر افراطگرایی و مداخلهگر ظاهر شده است. با این حال، تأثیرات ثباتزدای این پدیده نسبت به اثرات تثبیتکننده آن بر منطقه خاورمیانه پررنگتر است. به علاوه، عملکرد دیاسپورای نظامی افغان، وابسته به زمینه و منافع راهبردی کشور میزبان است فلذا مدیریت این دیاسپورا مستلزم تدابیری چندسطحی و همکاری سازنده میان دولتها و نهادهای بینالمللی در منطقه خاورمیانه است.
