سیاست حقوق بشر در ایران: میان اسلام‌گرایی و عمل‌گرایی

نویسندگان

1 دانشیار مطالعات خاورمیانه دانشگاه ملی استرالیا

2 استادیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل دانشگاه شیراز

doi
10.22034/isj.2024.446750.2157
چکیده

این مقاله سیاست‌های حقوق بشر در ایران را بررسی می‌کند و روایت جدیدی از مواضع حقوق بشری جمهوری اسلامی ایران ارائه می‌دهد. نحوۀ بازتفسیر و پاسخ به "گفتمان غربی حقوق بشر" و همچنین نمایاندن تنش‌ها و سازش‌های موجود میان این گفتمان و گفتمان رسمی اسلامی غالب در جمهوری اسلامی ایران، موضوع محوری این مقاله است. پرسش اصلی این است که جمهوری اسلامی ایران چگونه با "گفتمان غربی حقوق بشر" مواجه شده و این گفتمان چه تأثیری بر دیدگاه حقوق بشری آن داشته است؟ این مقاله بر این ایده استوار است که موضعی ملایم‌تر و عمل‌گراتر در قبال حقوق بشر غربی اتخاذ شده است. مقاله پیشنهاد می‌کند که گفتمان حقوق بشر تهران به طور فزاینده‌ای به یک جایگاه جاذبه ایدئولوژیک مقاوم و چابک در حفظ قدرت برای نخبگان رژیم تبدیل شده است. مفهوم حقوق بشر در سیاست‌های جمهوری اسلامی دارای ابعاد اسلامی و غربی است که با هم در تعامل‌اند و در هم تنیده می‌شوند. به این ترتیب، تهران در برخی مواقع ارزش‌های تهاجمی (ضدغربی) و در مواقع دیگر رویکردهای تدافعی (حامی ایده‌های اسلامی) را اتخاذ می‌کند. این مقاله استدلال می‌کند که یک سیاست سوم در گفتمان حقوق بشر جمهوری اسلامی در حال ظهور است: سیاست عمل‌گرایی و سازش. شواهد تجربی به دست آمده از مصاحبه‌ها و اسناد رسمی این استدلال را تایید می‌کند که جمهوری اسلامی به طور فزاینده‌ای قادر است از حقوق بشر به عنوان کانونی برای مشروعیت ایدئولوژیک وضعیت موجود استفاده کند. داده‌های این مقاله حاصل یک سری از مصاحبه‌ها و روش مقاله تحلیل گفتمان انتقادی است.