تأثیر کارست‌زایی در مدیریت مخاطرات منابع آب براساس فاکتورهای فیزیکوشیمایی اب (منطقۀ پژوهش: ولی‌آباد – هزارچم)

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه علوم زمین، دانشکدۀ علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، چالوس، ایران

3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jhsci.2024.373119.819
چکیده

منابع آب کارستیک در کنار اهمیت و اثر مهم در تأمین منابع آبی، بسیار آسیب‌پذیرند؛ این موضوع سبب شده است که این منابع همیشه در معرض آلودگی باشند. ازآنجا که آلودگی در منابع آبی کارست سریع انتقال پیدا می‌کنند و با توجه موقعیت گردشگری این ناحیه، فاکتورهای فیزیکوشیمیایی و عوامل تأثیرگذار در انتشار آلودگی بررسی شد و سعی شد که افزون‌بر مطالعۀ احتمال کارستی بودن این منطقه، عوامل انتشار آلودگی از این مسیر نیز بررسی شود. این تحقیق روی هشت چشمه در منطقۀ ولی‌آباد تا هزارچم محور کندوان انجام گرفت. در بررسی‌های میدانی جنس سازندهای رخنمون‌یافته، ویژگی‌های ساختاری منطقه، امتداد لایه‌بندی و توالی چینه‌شناسی در محل مظهر چشمه‌ها، خصوصیات هندسی و زمین‌شناسی عوارض ساختاری ارزیابی شد. برای بررسی ویژگی‌های هیدروژئوشیمیایی از چشمه‌ها نمونه‌برداری شده و نتایج آنالیز آب چشمه‌ها از طریق نرم‌افزارهای AqQA و Phreeqc تجزیه‌وتحلیل شد. برای ترسیم نقشه‌ها از نرم‌افزار ArcGIS و برای مطالعات آماری داده‌های برداشت‌شده از محیط نرم‌افزار  اکسل استفاده شد. مقدار آمارۀ من-کندال و تاو-کندال محاسبه‌شده برای بیشتر چشمه‌ها منفی است که نشان‌دهندۀ روند کاهشی در آبدهی چشمه‌ها و بارش منطقه است. دیگر نتایج، نشان‌دهندۀ انحلال زیاد کلسیم و منیزیم در سنگ مخزن آبخوان هستند و ارتباط زیاد آب زیرزمینی با سازند و زمان ماندگاری طولانی آب است که تأییدکنندۀ توسعه‌نیافتگی کارست، انتشاری بودن سیستم کارست و وجود آبخوان کارستی دولومیتی در منطقه است. از سوی دیگر، ارتباط کارست با شکستگی‌های منطقه بررسی شد که بیانگر اثر بسزای شکستگی‌ها و گسل‌ها در هدایت آب‌های زیرزمینی است. خروج آب از طریق درز و شکاف‌ها با دبی کم بیانگر وجود جریان انتشاری (آشفته یا خطی) در سیستم کارستی منطقه است.