فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خاستگاه نهاد سرمایه‌داری- به مثابه یک نظام ( اقتصاد و سیاسی)، شکل بندی،(اجتماعی و اقتصادی) نظم (اجتماعی اقتصادی بازارمحور) - در خاورمیانه و چگونگی تحول و تکامل آن، علیرغم اهمیت در نظام مسائل معاصرخاورمیانه تا حد خیلی زیادی در پژوهش‌ها( به ویژه داخل) مرتبط اقتصادسیاسی( در سطوح خرد و کلان) مغفول مانده است. این مقاله در تلاش است به سئوال مهم خاستگاه و منشاء ظهور سرمایه داری در خاورمیانه و چگونگی تحول و تکامل آن در بستر تاریخ، پاسخ دهد. سطح تحلیل پژوهش حاضر، جهانی و مبتنی بر نظریات نظام‌جهانی ( والرشتاین، جیوانی اریگی، نظریه توسعه ناموزون و مرکب تروتسکی/انیه واس و اغلو) و از نظر روشی از روش‌تاریخی- دگرگونی(مرحله گرا)، تبیینی و آماری و مقایسه ای بهره می‌برد. از حیث زمانی نیز به دوران پیشا‌استعمار تا به امروز محدود می‌باشد. یافته‌های پژوهش در نگاه اول، چشم‌اندازی « مرحله‌‌ای- غیر‌خطی» و «تعاملی» از ظهور و بسط سرمایه‌داری در خاورمیانه نشان می‌دهد که هر مرحله از تحول، خاورمیانه صورتبندی خاصی از سرمایه‌داری در تطور تاریخ تجربه کرده است. این پژوهش ضمن پوشش برخی نقاط کور مفهومی و تجربی، در کلیت تا حدی فروض مهم اروپا‌محوری ( تاریخی، هنجاری، پیش‌آگاهی و مرحله‌گرا) و انتزاعیات فضایی ناشی از آن- یعنی رد عاملیت علی جهان غیر‌اروپایی/ سرپوش گذاشتن برخشونت سرمایه‌داری‌اروپایی- در مراحل مختلف تحول و تکامل و بسط سرمایه‌داری در خاورمیانه به چالش می‌کشد.