فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مخاطرات طبیعی پدیده‌هایی تکرارپذیرند که اغلب با آسیب‌های سخت مادی و معنوی همراه‌اند و به همین دلیل به‌عنوان مسئله در مجامع علمی پذیرفته ‌شده‌اند. در نظام آموزشی فعلی ایران نیز این مسئله در کتاب‌های درسی که مهم‌ترین ابزار آموزش است گنجانده‌ شده است، از این‌رو بررسی محتوای کتاب‌های درسی برای مشخص کردن نحوۀ پرداختن به این‌گونه مسائل ضروری است. برای این منظور از روش تحلیل محتوای اسنادی استفاده شد. نتایج بررسی تصاویر و محتوای کتاب‌های سه پایة دورۀ راهنمایی نشان داد که از کل مطالب دروس مطالعات اجتماعی، 4/6 درصد پاراگراف‌ها به موضوع مخاطرات طبیعی اختصاص داده ‌شده است. در کتاب‌های درسی جغرافیای پایه‌های اول و دوم متوسطه در مجموع 1/7 درصد پاراگراف‌ها به این موضوع اشاره دارد و درصد ارائۀ این مطالب نسبت به‌کل محتوای آنها معنا‌دار نیست. همچنین 33 درصد از کتاب جغرافیای سال سوم دبیرستان با موضوع مخاطرات طبیعی مرتبط است که از کل مطالب ارائه‌شده به شکل متن در آن به‌ترتیب حدود 26 درصد به زمین‌لرزه، 3 درصد به آتش‌فشان، 40 درصد به سیل، 14 درصد به خشکسالی، 13 درصد به زمین‌لغزش و 4 درصد به تگرگ، سونامی و فرونشست اختصاص دارد. در مجموع 41/17 درصد از کل کتاب‌های جغرافیا به موضوع مخاطرات مرتبط است. در درس «انسان و محیط ‌زیست»، مباحث مرتبط به مخاطرات طبیعی حدود 2/21 درصد است که نسبت به‌کل مطالب بسیار ناچیز است. دیگر یافته‌های این پژوهش نشان داد که در بین انواع مخاطرات، هرچند زمین‌لرزه، بیشترین آسیب‌پذیری را در چند دهۀ گذشته به ایران تحمیل کرده، اما ردۀ چهارم اهمیت را در تحلیل محتوای کتاب‌های درسی به خود اختصاص داده است. شایان ذکر است که دربارۀ آتش‌فشان که در رتبۀ دوم قرار گرفته، هیچ محتوایی از آسیب‌پذیری ناشی از آن در ایران گزارش نشده است که این موضوع نشان‌دهندۀ ناهماهنگی محتویات دروس ارائه‌شده و سطح آسیب‌پذیری پیش‌بینی‌پذیر ضمنی جامعه است.