تحلیل ساختار تقدم-تأخر در بازار سرمایه ایران: امضای مسیر و مدل لوی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

2 استاد گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی

doi
10.22075/jem.2025.38489.2026
چکیده

در این پژوهش، چارچوبی نوین برای شناسایی و بهره‌برداری از روابط تقدم-تأخر میان نمادهای فعال در بازار سرمایه ایران ارائه شده است. با تکیه بر نظریه‌ی امضای مسیر و محاسبه‌ی مساحت لوی، ماتریس تقدم-تأخر بین نمادها در بازه‌های زمانی متحرک استخراج شد. سپس با استفاده از خوشه‌بندی هرمیتی، ساختار دینامیکی تقدم-تأخر درون بازار شناسایی گردید. بر پایه‌ی این ساختار، سه نوع استراتژی پرتفوی تقدم-تأخر سراسری (GP)، پرتفوی خوشه‌ای(CP) و پرتفوی خوشه‌ای تجمیعی (GCP) سرمایه‌گذاری طراحی شد. برای ارزیابی عملکرد این روش‌ها، از داده‌های قیمت روزانه نمادهای منتخب از صنایع اصلی بازار سرمایه طی یک دوره‌ی چندساله استفاده شد. نتایج تجربی نشان داد که استراتژی GCP  توانسته با ثبت بازده سالانه 6% و نسبت شارپ 33/0، از روش‌های سنتی مانند گرنجر و CP عملکرد بهتری داشته باشد. همچنین روش ساده‌ی CCF، علی‌رغم ساختار آماری اولیه، بازدهی قابل توجه 5/11 % و نسبت شارپ 61/0 را ثبت کرده است. در نهایت، طراحی یک پرتفوی مبتنی بر وزن‌دهی صنایع بر اساس روابط تقدم-تأخر میانگین‌گیری‌شده، بازدهی 3/31 % و نسبت شارپ 51/1 را به همراه داشت. این یافته‌ها نشان می‌دهد که ساختارهای زمانی و روابط بین‌نمادی می‌توانند منبع مهمی برای استخراج اطلاعات و تصمیم‌گیری هوشمند در حوزه‌ی مدیریت سرمایه‌گذاری باشند. همچنین تحلیل درون‌صنعتی و ساختار بین‌صنعتی بازار، مکملی ارزشمند برای تحلیل تقدم-تأخر به شمار می‌آید.