الگوی کاهش مخاطرات کم‌آبی حوضۀ هیدرولوژیک دریاچۀ ارومیه از طریق سازگاری و مدیریت راهبردی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت حوضه‌های آبخیز، دانشکدگان منابع طبیعی و کشاورزی دانشگاه تهران

2 استاد دانشگاه امام حسین

3 دانشیار دانشکدگان منابع طبیعی و کشاورزی دانشگاه تهران

4 دانشیار دانشکدگان منابع طبیعی و کشاورزی دانشگاه تهران

5 استاد دانشکدگان منابع طبیعی و کشاورزی، دانشگاه تهران

doi
10.22059/jhsci.2022.347820.740
چکیده

هدف اصلی این پژوهش، تدوین راهبرد و اولویت‌بندی راهبردهای مربوط به الگوهای سازگاری با کم‌آبی و خشکسالی در حوضۀ آبخیز دریاچۀ ارومیه با استفاده از روش SWOT و تکنیک QSPM است. این تحقیق از نظر ماهیت کاربردی و از نظر روش مطالعه، توصیفی- تحلیلی محسوب می‌شود. بدین منظور با استفاده از داده‌های به‌دست‌آمده، ابعاد چهارگانۀ مدل SWOT مشخص شده و برپایۀ نتایج به‌دست‌آمده، راهبردهایی برای وضعیت‌های مختلف تعیین شد و در نهایت با استفاده از ماتریس برنامه‌ریزی کمّی QSPM هر یک از راهبردها با استفاده از مؤلفه‌های چندگانه ارزیابی و سنجش شد. نتایج نمرۀ به‌دست‌آمده از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی به‌ترتیب 394/0 و 776/2 است. تحلیل همزمان ماتریس‌های عوامل داخلی و خارجی، وضعیت کلی راهبردهای در نظر گرفته‌شده برای الگوی سازگاری با کم‌آبی و خشکسالی را در حالت راهبرد‌های WO یعنی راهبردهای محافظه‌کارانه نشان داد. همچنین سنجش کمّی راهبردها نشان داد که از بین راهبردهای تدوین‌شده، اعمال مدیریت یکپارچه با اصلاح ساختار تقسیمات کشوری براساس طراحی و استقرار سامانۀ تصمیم‌یار مدیریت جامع حوضۀ آبخیز (WO1) و اعمال مدیریت اکوسیستم‌محور با استفاده از مطالعه و اجرای برنامۀ حفاظت اکولوژیک پارک ملی (WO2) با داشتن بیشترین نمره به‌ترتیب 36/6 و 59/5 دارای بیشترین جذابیت و راهبرد مناسب برای تدوین الگوی سازگاری با کم‌آبی و خشکسالی در حوزۀ مدیریت دریاچۀ ارومیه است. همچنین استقرار بازار آب از طریق ساماندهی چاه‌ها و نصب کنتورهای هوشمند حجمی، کمترین جذابیت را از نظر خبرگان داراست.