بازخوانی و شناسایی قواعد شرعی ناظر به روابط بین الملل

نویسندگان

1 مدرس مدعو دانشگاه بزرگمهر قائنات.

2 عضو هیأت علمی گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.

doi
10.22034/isj.2023.399199.2017
چکیده

در دنیای کنونی که از آن به دهکده جهانی تعبیر می‌شود، کشورها ناگزیر به گسترش تعامل و همکاری و فزونی ارتباطات بین‌المللی با یکدیگر می‌باشند. درواقع امروزه نمی‌توان کشوری را یافت که خود را بی‌نیاز از تعامل با سایر کشورها دانسته و قاعدتاً زیست در نظم نوین جهانی بدون برخورداری از روابط فراملی ممکن نیست. در این میان از یک‌سو بایستی به تنظیم روابط خود با جهان پرداخت و از دیگر سوی، برای کشورهای اسلامی ضرورت دارد که در تنظیم تعاملات بین‌المللی خود، چارچوب‌ها و هنجارهای شریعت را مدنظر قرار دهند. مقصود از ناظر بودن این قواعد بر عرصه‌ روابط بین‌الملل، این است که مسلمانان می‌بایست، مطابق این رهنمودها، رابطه خود را با کشورهای غیرمسلمان تنظیم نمایند. با عنایت به خلاء پژوهشی موجود، جستار حاضر با کاربست شیوه توصیفی-تحلیلی و در پژوهشی مسئله‌محور، میراث مکتوب اسلامی را مورد کاوش قرار داده است. رهاورد پژوهش نشان می‌دهد مطابق آموزه‌های شریعت و متخذ از آرای فقیهان اسلامی، می‌توان چهار قاعده بنیادین را به‌مثابه شالوده و زیربنای روابط بین‌الملل اسلامی در نظر گرفت: 1- قاعده کرامت. 2- قاعده وهن و تنفیر دین. 3- قاعده نفی سبیل. 4- قاعده لاضرر (که قاعده الزام نیز می‌تواند زیرمجموعه و تابعی از این قاعده تلقی شود).