ارزیابی موقعیت شهر رویان بر اساس متون اسلامی و دادههای باستانشناسی
نویسندگان
1 دانشآموختۀ کارشناسی ارشد باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا- ایرانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
3 دانشیار گروه جغرافیا- ایرانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
doi
10.22059/jhic.2025.375097.654477چکیده
شهر رویان پایتخت سلسلهای کوچک، اما بادوام، به نام «پادوسبانان» بوده است. قلمرو این سلسله که نسب آن به کیوس، برادر بزرگتر انوشیروان، میرسیده، در غرب طبرستان قرار داشته است. این سلسله سرانجام با قدرت گرفتن حکومت صفوی از بین رفت. منابع مکتوب متعددی از ولایت رویان و مرکز آن نام برده و به وضعیت آن اشاره کردهاند که نشان از اهمیت این شهر دارد. علاوه بر این، تاکنون چندین بررسی باستانشناسی در منطقۀ کجور انجام شده و زمینه را برای ارزیابی مکان احتمالی شهر رویان با تلفیق مدارک تاریخی فراهم کرده است. در این مطالعه نگارندگان با توجه به اشاراتی که در متون تاریخی به رویان شده و بهویژه بررسیهای باستانشناسی انجامشده در ارتباط با منطقه، محوطهها و قلاع دوره اسلامی، وسعت آنها و همچنین مختصات جغرافیایی آنها را مشخص کرده و سپس به کمک نرمافزار «آرک مپ» موقعیت هر محوطه و قلعه را با نشان دادن وسعت آن بر روی نقشه مشخص کردهاند. پرسش اصلی این پژوهش عبارت است از: «بر پایه شواهد باستانشناختی و اطلاعات منابع مکتوب، کدام محوطههای تاریخی را میتوان با موقعیت شهر تاریخی رویان منطبق دانست و کدام محوطه، بیشترین همخوانی را با موقعیت این شهر تاریخی دارد؟». روش پژوهش مبتنی بر مطالعۀ کتابخانهای و میدانی است. نتایج نشان داد محوطهای که تا پیش از این به عنوان محل شهر رویان پیشنهاد شده بود، اگرچه محوطه بزرگی بوده است، به نظر میرسد «محوطه پول 1» هم از نظر وسعت محوطه و قلعه آن و همچنین مطابقت با منابع تاریخی میتواند به عنوان شهر رویان شناخته شود.
