فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عوامل انسانی و طبیعی سبب خروج رودخانه از حالت تعادل می‌شود. این موضوع، تغییرات فرسایش و رسوبگذاری را در پی دارد. یکی از شکل‌های فرسایش در رودخانه‌ها فرسایش کناره‌ای است که می‌تواند پلان و مورفومتری رودخانه را تغییر دهد و به‌واسطۀ این تغییرات، مخاطرات مختلفی از جمله تغییر مورفومتری کانال و تولید رسوب را در پی داشته باشد. هدف پژوهش حاضر، بررسی پایداری کرانه‌های رودخانۀ حاجی‌عرب در شهرستان بویین‌زهرا در استان قزوین است. بدین منظور از شاخص فرسایش بالقوۀ کرانۀ رود اکلاهما اوزارک OSEPI)) استفاده شده که یکی از شاخص‌های روش ارزیابی سریع ژئومورفیک (RGA) است. با توجه به مورفومتری مجرا و شرایط محیط رودخانه هشت بازه انتخاب شد. پارامترهای مؤثر در پایداری کرانه‌ها با توجه به شاخص OSEPI امتیازدهی شدند. بازه‌ها از نظر حساسیت به فرسایش طبقه‌بندی شدند. به‌منظور بررسی پراکندگی داده‌ها و میزان همبستگی آنها از تحلیل‌های آماری استفاده شد. این شاخص اولین بار در ایران روی رودخانۀ حاجی‌عرب به‌کار رفت و نتایج تحقیق نشان داد که ناپایدارترین بازه‌ها تحت تأثیر پارامتر درصد ارتفاع کرانه با زاویۀ بیش از 80 درجه و قوس‌ رود بوده‌اند. همچنین پایداری بسیار زیاد برخی بازه‌ها تحت تأثیر پارامتر پوشش گیاهی و قوس رود است. با توجه به امتیاز نسبی، پوشش گیاهی چوبی حاشیۀ ‌رود در هر دو کرانه، مؤثرترین عامل در پایداری کرانه‌هاست و سپس قوس رود در کرانۀ چپ و درصد ارتفاع کرانه، قوس رود و رسوبات منفصل به یک اندازه در کرانۀ راست تأثیرگذار بوده‌اند. به‌طور کلی می‌توان گفت در کرانه‌های رودخانۀ حاجی‌عرب وضعیت پایداری متوسط غالب است.