نوگرایان مسلمان و مسئلة آموزش زنان در هند بریتانیا (1857-1947)

نویسندگان

1 استادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران،

doi
10.22059/jhic.2025.383317.654526
چکیده

حضور بریتانیایی‌ها در هند، تحولات بسیاری در زندگی مسلمانان این کشور، به‌ویژه در نظام آموزشی آنان ایجاد کرد. بیشتر مسلمانان هند، نظام آموزشی جدید بریتانیایی را با باورهای دینی و فرهنگی خود در تضاد می‌دیدند و توجه چندانی به آن نمی‌کردند. ضرورت آموزش زنان مسلمان به‌شیوة نوین نیز از جمله موضوعاتی بود که در این دوره، مورد توجه نوگرایان قرار گرفت و موافقان و مخالفانی داشت. سرسید احمدخان به‌عنوان پیشگام نوگرایان مسلمانان هند، با آموزش زنان به‌شیوة نوین مخالف بود. اما هم‌زمان با او، برخی از نوگرایان مسلمان بر ضرورت آموزش زنان تأکید داشتند. آنان باور داشتند که آموزش زنان می‌تواند شرایط خانواده و جامعه را بهبود‌بخشد؛ بنابراین طرفدارن آموزش زنان، اقداماتی را برای تسهیل آموزش آنان انجام‌دادند. ایجاد نشریات مختلف و نوشتن رمان‌هایی دربارة ضرورت آموزش زنان، از جملة این اقدامات بود. درنتیجه این کوشش‌ها، حق آموزش زنان مسلمان تا حدودی به‌رسمیت شناخته‌شد و به‌ایجاد کالج زنان مسلمان علیگر، به‌عنوان نخستین مؤسسة آموزشی مهم برای زنان مسلمان منجر‌گردید.