بازساخت، اعتباریابی و پایاسازی مقیاس سنجش پریشانی ناشی از تغییرات ناگهانی محیط در پی مخاطرات، مورد مطالعاتی زلزلۀ 1382 بم
نویسندگان
1 دانشیار، دانشکدۀ مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، لویزان، تهران
2 دانشجوی دکتری، دانشکدۀ مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، لویزان، تهران
3 دانشیار، روانشناسی علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران
doi
10.22059/jhsci.2020.309865.597چکیده
رخداد زلزلۀ 1382 موجب جراحات، مرگومیر، آسیب کالبدی و تخریب گستردۀ بافت باغشهر و در نتیجه تغییرات ناگهانی محیط اجتماعی-کالبدی شهر بم شد. تا به امروز ابزار سنجش کمّی بهمنظور ارزیابی تأثیر تغییرات ناگهانی محیط در پی زلزله در ایران وجود نداشته است. هدف پژوهش حاضر بازساخت، اعتباریابی و پایاسازی مقیاس سنجش پریشانی محیطی در پی رخداد زلزله است. این مقیاس شامل 79 گویه در قالب شش عامل دلبستگی مکانی، تواتر مشکلات محیطی، مشاهدات مشکلات محیطی، تهدیدها، تأثیرات احساسشده و سولاستالژیا است که ترجمۀ موازی به فارسی، ارزیابی قضاوتی گروهمبنا، ترجمۀ برگشتی، تعدیل، پایلوت و پیمایش میدانی شد. روش تحقیق توصیفی-پیمایشی با رویکرد تحلیل عامل اکتشافی است. در مرحلۀ پایلوت 44 نفر از ساکنان بم پرسشنامه را تکمیل کردند و ضرایب تمییز، هماهنگی و مقبولیت محاسبه شد. جامعۀ آماری پیمایش میدانی 295 نفر از ساکنان شهر بم بودند که به روش غیرتصادفی در دسترس پرسشنامۀ آنلاین را تکمیل کردند. یافتهها حاکی از آن است که در مقیاس سنجش پریشانی محیطی در زلزلۀ بم، محتوای مقیاس اصلی با سازگاری و تعدیل مناسب برای تفاوتهای زمینهای، حفظ شده است. طبق تحلیلها نُه عامل دلبستگی مکانی، سولاستالژیا، شدت و میزان آلودگیها و مشکلات محیطی ناشی از زلزله و عملیات بازسازی، تغییر عوارض و شکل زمین پس از زلزله، آلودگی یا اختلال در منابع آب، مشکلات محیطی ناشی از آوار و ساختوساز مجدد، تغییر چشماندازهای طبیعی شهر، ارزیابی و تأثیرات ادراکشده ناشی از بازسازی، توسعه و منافع آن و پیامدهای زلزله بر سلامت بازماندگان، شناسایی شدند. این مقیاس ابزاری پایا و تعمیمپذیر برای ارزیابی تأثیرات روانی ناشی از تغییرات ناگهانی محیط در پی زلزله در ایران است.
