تکاپوهای علمی - حدیثی شمس‌الدین محمد جزری در خراسان و ماوراء‌النهر

نویسندگان

1 سازمان اسناد و کتابخانة ملی ایران، تهران، ایران

doi
10.22059/jhic.2024.365828.654437
چکیده

در بین دانشمندانی که تیمور (حک: ۷۷۱-۸۰۷ ق) پس از پیروزی در نبرد آنقره مقابل سلطان بایزید عثمانی در سال ۸۰۵ ق به‌سمرقند کوچاند، شمس‌الدین محمد جزری مشهورترین آن‌ها به‌شمار می‌آمد. این محدث، فقیه و قاری برجسته پس از دو سال اقامت در ماوراء‌النهر و بعد از مرگ تیمور، آن دیار را ترک کرد و از طریق خراسان و عراق عجم راهی شیراز شد. از این هنگام تا زمان درگذشتش، که به‌سال ۸۳۳ ق در شیراز بود، ابن جزری سفرهای متعددی کرد و در شهرهای مختلفی سکنی گزید و آثار گوناگونی را نوشت. از ‌این‌رو، در پژوهش حاضر سعی شده با اتکا به‌منابع دست اول، به‌ویژه نسخه‌های خطی، از زندگی و فعالیت‌های علمی وی در سه دهة اخیر عمرش ابهام‌زدایی شود؛ زیرا در زندگی‌نامه‌های مربوط به ابن‌جزری، دوران اقامت وی در خراسان و مجالس حدیثی او در شهر هرات مغفول مانده است. نتایج این پژوهش نشان داد، وی دست کم در دو نوبت دیگر، که یک نوبت آن در سال‌های پایانی عمرش بود به‌مناطق ماوراء‌النهر و خراسان بازگشته و مجالس استماع حدیث او مورد توجه شخصیت‌های سیاسی و علمی عصر تیموری بوده است.