فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مفهوم ایرانشهر در سدۀ سوم میلادی در کتیبۀ شاپور یکم در کعبۀ زردشت پدیدار شد و در طول حکومت ساسانی در کتیبه‌ها، مسکوکات و متونِ دورۀ ساسانی رواج پیدا کرد. با تهاجم عرب مسلمان به ایران، سلسلۀ ساسانی فروپاشید و سرزمین ایران‌ ضمیمۀ خلافت اسلامی شد. برخی پژوهشگران برآنند که با فروپاشی سلسلۀ ساسانی وحدت سرزمینی ایرانشهر مانند استقلال سیاسی آن از میان رفت و مراد از ایرانشهرِ مذکور در متون دورۀ اسلامی، قلمرو باستانی ایران است که همچون خاطره‌ای نوستالژیک در اذهان باقی مانده و در السنۀ ادبی رواج داشته است.پژوهش حاضر می‌کوشد وضع وحدت سرزمینیِ ایرانشهر در دورۀ اسلامی را با استناد به ‌متون جغرافیایی و تاریخی آن دوره بررسی و بازبینی کند. در این پژوهش، شناسایی و پردازش داده‌ها و تحلیل مضمون آن‌ها با هدف بازشناسی و تبیین وحدت سرزمینیِ ایرانشهر در دورۀ اسلامی بر اساس روش تاریخی و تحلیل کیفی مقوله‌های مورد نظر صورت گرفته است. بررسی متون جغرافیایی و تاریخیِ دورۀ اسلامی نشان می‌دهد بلاد ایرانشهر ضمن حضور در جهان اسلام از نظر سرزمینی ناحیه‌ای متمایز از سایر بلاد اسلامی بوده و وحدت سرزمینی ایرانشهر در دورۀ اسلامی در بیرونِ درونِ دارالاسلام تداوم یافته است.