راهکارهای حمایت از نسل‏ های سه ‏گانه حقوق بشر در پرتو ظهور فناوری هوش مصنوعی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه قم

2 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، دانشکده الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.22034/isj.2023.322986.1723
چکیده

در سال‏‌های اخیر هوش مصنوعی با پیشرفت سرسام‏‌آوری بخش‌‎‏های ارائه خدمات و به تبع آن سیاست‏‌های رفاهی و اجتماعی در کشورهای توسعه‌‏یافته را تحت تاثیر قرار داده است. این مهم باعث شده که هوش مصنوعی در کنار فناوری‌‏های نوینی چون داده‏‌های انبوه و الگوریتم‌‏های خودرو، علاوه بر شکل‏‌دهی به بسیاری از تحولات اجتماعی، سیاست‏گذاران را با چالش‌‏ها و پرسش‌‏های مهمی مواجه گرداند. اجرای آزمایشی فناوری‏‌های فوق‏‌الذکر در صنعت بیمه، بانکداری، نظام‏‌های سلامت و ثبت احوال همانند عصر پیشادیجیتال، بستر نقض گسترده و نظام‏‌مند (سیستمیک) بسیاری از حقوق بشر مندرج در اسناد بین‏المللی را به وجود آورده است با این تفاوت که به دلیل اتوماتیک (ماشینی‏) بودن این نقض‏‌ها، امکان «احراز مسئولیت» از طرف نهادهای ناظر داخلی و یا بین‌‏المللی به درستی تعریف نشده و به تبع آن، سازوکار پاسخ‏گویی را نمی‏توان با چهارچوب‏های قانونی کنونی، فعال نمود. در این نوشتار ضمن توجه به تقسیم‌‏بندی نسل‏‌های سه‏‌گانه حقوق بشری، حقوق فرانسلی و مقدمه اصول تداوم بشری تعریف شده و تاثیرگذاری هوش مصنوعی بر این حقوق مورد اشاره قرار می‏گیرند. در ادامه نیز با طرح این مفروض که خطر اصلی هوش مصنوعی برای حقوق شهروندان، ایجاد دسته‏‌بندی‏‌ها، تبعیض و نقض حق تعیین سرنوشت قلمداد می‏شود، متعاقباً در پاسخ به این سوال که چگونه می‏توان با چالش‏های فوق‌‏الذکر مقابله نمود، پیشنهاداتی پیرامون ایجاد مکانیزم‏‌های مناسب برای حمایت و مراقبت از حقوق نسل‌های مختلف حقوق بشری مطرح گردیده و با برداشتی تطبیقی از اسناد بین‏المللی و داده‏های کتابخانه‏‌ای الکترونیک بر اساس روش توصیفی-تحلیلی، بررسی می‌‏گردد.