تحلیل صوری عناصر اصلی جامة حضرت علی(ع) در نگاره‌های نسخة خاوران‌نامه مکتب ترکمانی (محفوظ در کاخ گلستان)

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران

2 استادیار، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران

3 کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشگاه هنر، تهران

doi
10.22059/jhic.2022.327175.654265
چکیده

در بسیاری از نسخه‌های مصور تاریخی، برای نمایش شخصیت­ها در شمایل نگاری، وجه ثابتی به تصویر در آمده است تا شناخت ایشان برای بیننده تسهیل گردد. هدف این مقاله، واکاوی الگوی تصویری پوشش حضرت علی(ع) در نگاره­های خاوران­نامۀ ترکمانی از منظر ساختار صوری است. طرح، نقش، فرم و رنگ عناصر پوشش حضرت علی(ع) در نگاره­های نسخۀ خاوران­نامه چگونه تحلیل می­شود؟ نتیجۀ مطالعۀ اسنادی به شیوۀ تطبیقی ـ تاریخی و با نمونه­گیری 9 نگاره به صورت هدفمند حاکی است که در نگاره­های این نسخه، امیرالمؤمنین علی(ع) با پوشش عمامه، قبا و عبا تصویر شده و رنگ یا شیوۀ تزئینی ـ یا بر­عکس ـ ساده­نمایی برای تمایز ایشان از دیگر افراد به کار نرفته است: پوشش امام علی(ع) در تمام موقعیت­ها، ترکیب سه­قطعه­ای متداول دارد. بنابر این، همانندی ایشان با دیگر افراد در تصاویر به قرین مفهومی وجه، نشانه­ای دارد و موضوع همگونی کسوت حضرت علی(ع) را با مردم جامعه در زمان زیست در ذهن تداعی می‌­کند.