ارزیابی واکنش‌های پایداری سیستم‌های روستایی به مخاطرات خشکسالی با رویکرد تشدید فرایندهای بادی (روستاهای منطقۀ کاشان وآران و بیدگل)

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی و مدیریت محیط، دانشگاه خوارزمی

3 دانشجوی دکتری تغییرات آب‌و‌هوایی، دانشگاه خوارزمی

doi
10.22059/jhsci.2018.249175.316
چکیده

یکی از راهبردهای پایدارسازی محیط، ارزیابی محیط‌های انسانی آسیب‌پذیر در برابر انواع مخاطرات محیطی است. در این تحقیق به‌منظور بررسی حد تأثیر خشکسالی‌های اقلیمی بر تشدید جابه‌جایی تپه‌های ماسه‌ای در بند ریگ کاشان ابتدا با استفاده از شاخص‌های خشکسالی (SPI ،PNPI، RIA و Z score) به پایش خشکسالی منطقه در یک دورۀ 30 ساله پرداخته شد و در مرحلۀ بعد با بررسی میزان ارتباط آن با فراوانی توفان‌های ماسه از طریق تحلیل‌های آماری مشخص شد که همبستگی مثبتی بین وقوع خشکسالی‌های اقلیمی و مخاطرات ماسه‌های روان دیده می‌شود. در انتها به‌منظور ارزیابی پایداری سیستم‌های روستایی، واکنش‌های این مناطق در سطوح تعادل، آستانه‌های بحران، مخاطرات و بلایا در برابر توفان‌های ماسه‌ای حاصل از خشکسالی بررسی شد. نتایج مطالعه به کمک نقشۀ خطرپذیری هجوم توفان‌های ماسه‌ای، بیانگر سطوح مخاطرات در سیستم‌های روستایی منطقۀ تحقیق است (روستاهای آران و بیدگل در سطح مخاطرات و کاشان و ابوزیدآباد در سطح تعادل و آستانۀ بحران)؛ بنابراین می‌توان گفت این نتایج بهره‌گیری از دانش بومی به‌منظور رفتارشناسی تپه‌های ماسه‌ای و خشکسالی‌های شدید در برخی سال‌ها را آشکار کرده است.