فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تنوع بتا، یک شاخص تنوع زیستی است که تفاوت گونه‌ای زیستگاه‌های مختلف را توصیف می‌کند. تغییرات اقلیمی با تأثیر مستقیم و غیرمستقیم خود این تنوع را تحت تأثیر قرار می‌دهند. گونه‌های پژوهش حاضر از رودخانه‌های حوضه خزر نمونه‌برداری شدند. 19 متغیر زیست‌اقلیمی (سال 2000 تا 2021) از سایت worldclim به‌دست آمدند. کلیه عملیات برازش داده‌ها با توابع برنامه R انجام گرفت. هم‌خطی متغیرها با همبستگی پیرسون و تابع findCorrelation در بسته caret بررسی شد. محاسبه تنوع بتا زمان حال با ماتریس نامشابهت جاکارد و پکیج adespatial و رج‌بندی پارامترهای زیست‌اقلیمی و تنوع بتا با آنالیز افزونگی (RDA) و پکیج vegan انجام شد. تبدیل مختصات حضور گونه‌ها به داده‌های صفر و یک از طریق ماتریس وزن‌دهی فضایی (SWM) با تابع gabrielneigh انجام گردید. انتخاب بهترین GCM برای پیش‌بینی پارامترهای اقلیمی آینده از طریق برنامه تحت وب GCMeval انجام گردید. حضور ماهی‌ها در آینده با توزیع گونه‌های مشترک (JSDM) مدل‌سازی شد. داده‌های پیوسته احتمال حضور آینده، آستانه‌سازی و داده‌های صفر و یک ایجاد شده برای پیش‌بینی تنوع بتا آینده استفاده شدند. در نهایت تنوع بتا آینده تحت سه سناریو ssp126 (خوش‌بینانه)، ssp245 (میانی) و ssp585 (بدبینانه) در سه دوره زمانی از 2021 تا 2080 به‌دست آمد. نتایج نشان داد که وضعیت فعلی تنوع بتا در حوضه خزر نامطلوب بوده و روند کاهشی آن در آینده ادامه دارد. اثر پارامترهای زیست‌اقلیمی بر تنوع بتا معنی‌دار نبود و احتمالاً عوامل دیگری در آن تأثیرگذار بوده است. وضعیت نامناسب تنوع بتا این حوضه لزوم سیاست‌های حفاظتی و مدیریت پایدار منابع را برجسته می‌سازد.