فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امروزه، فلزات سنگین از مهم‌ترین آلاینده‌های سمی در بوم‌سامانه‌های آبی هستند و آبزیان در معرض این آلاینده‌ها قرار دارند. تجمع زیستی فلزات سنگین در آبزیان یک خطر جدی در زنجیره‌ غذایی انسان محسوب می‌شود. هدف از این تحقیق، بررسی تجمع فلزات کادمیوم، سرب و قلع در رسوبات و در بافت نرم (عضله و  هپاتوپانکراس) خرچنگ شناگر آبی (Portunus segnis) در دریای مکران (تیس، بریس و پزم) است. به این منظور، تعداد 18 نمونه خرچنگ در زمستان سال 1399 جمع‌آوری و به آزمایشگاه منتقل گردید. پس از انجام زیست‌سنجی، آماده‌سازی و هضم نمونه‌ها صورت گرفت و غلظت فلزات سنگین توسط دستگاه طیف‌‌سنج جذب اتمی قرائت شد. نتایج تحقیق نشان داد که در تمام ایستگاه‌ها، غلظت فلز قلع در هپاتوپانکراس بیش از عضله بود و اختلاف آماری معنی‌دار بین ایستگاه‌ها وجود داشت (0/05>P). غلظت فلز کادمیوم و سرب بین ایستگاه‌ها معنی­ دار‎ نبود. فلز سرب با وجود تفاوت بسیار ناچیز، در عضله بیش از هپاتوپانکراس بود. اما، کادمیوم، همانند قلع در هپاتوپانکراس بیشتر از عضله به‌دست آمد. میانگین کلی تجمع فلزات سنگین قلع، سرب و کادمیوم در بافت عضله به‌ترتیب 4/5±9/33، 0/4±0/88 و 0/017±0/065؛ در بافت هپاتوپانکراس 8/4±16/75، 0/13±0/37 و 0/009±0/08؛ در رسوب نیز 12/21±125، 0/32±8/3 و 0/0024±0/14 میکروگرم بر گرم وزن خشک بود. طبق نتایج، الگوی تجمع برای فلزات سنگین در هر سه منطقه مورد مطالعه، در بافت و رسوب به‌صورت قلع>سرب>کادمیوم به‌دست آمد. در بافت هپاتوپانکراس که یک بافت سم‌زدا است، غلظت بیشتری از فلزات نسبت به عضله تجمع یافت. مقایسه غلظت فلزات در عضله خرچنگ شناگر آبی منطقه مورد مطالعه با استانداردهای بین‌المللی (WHO، FAO، FDA و NSHF) نشان داد که غلظت هر سه فلز مورد مطالعه نسبت به تمامی استانداردها پایین‌تر بوده است. بنابراین، مصرف عضله خرچنگ شناگر آبی منطقه مورد مطالعه خطری در بر نداشته است. مقایسه نتایج این مطالعه با استانداردهای کیفیت رسوب نشان داد که فلز کادمیوم و سرب نسبت به استانداردهای کیفیت رسوب، غلظت کمتری داشت. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که غلظت فلزات در منطقه مورد مطالعه تهدیدی برای موجودات آن منطقه نبوده‌اند.