رعایت مدت زمان معقول فرآیند کیفری از منظر بایستههای حقوق بشر
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، عضو هیأت علمی گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق و زبانهای خارجی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
3 استادیار، عضو هیأت علمی گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 استادیار عضو هیأت علمی گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.22034/isj.2021.261147.1312چکیده
در اکثر نظامهای حقوقی دنیا، دادرسی عادلانه از اهم مطالبات ملتها است. رکن رکین دادرسی عادلانه، رعایت حقوق دفاعی متهم است که مدت معقول فرایندکیفری از جمله آن است. این مرحله از شروع تعقیب تا اجرای حکم را شامل میشود. طول این مدت در دادرسی اهمیت ویژهای دارد زیرا اگر مدت معقول فرایندکیفری معین نباشد یا ضابطهای برای آن مشخص نگردد، یقینا برخی از حقوق متهم سلب یا محدود خواهدشد. همچنین، روند قضایی را به نسبت سلایق قضات، متفاوت نموده و نهایتا موجب نقض حقوق دفاعی متهم و حتی شاکی میگردد. مسأله این است که رویکرد حقوق ایران و اسناد بینالمللی نسبت به مدت معقول فرایندکیفری چگونه است؟ این مقاله قصد دارد تا به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای، ضمن اشاره به مبانی و بایستههای حقوق بشری با هدف بررسی علل اطاله دادرسی و ارائه رهیافتهای نوین، وضعیت مدت معقول در فرایندکیفری را مورد بررسی و ارزیابی قراردهد. آنچه از مجموع بررسیهای پژوهش حاضر میتوان یافت اینکه اگرچه در اسناد بینالمللی حقوق بشری، ضابطه مشخصی برای تعیین مدت معقولفرایندکیفری وجودندارد؛ لیکن عوامل گوناگون تاثیرگذار در این فرایند از قبیل: مقررات داخلی، پیچیدگی پرونده، نوع اتهام، اعمال مقامات قضایی و غیرو را مورد توجه قراردادهاست. اما قانونگذار ما بدون اشاره به عوامل مذکور، صرفا با اکتفاء به اشارات مجمل «رسیدگی در اسرع وقت»، تمایلی به تعریف، تبیین و ذکر بایستههای نوین مدت معقول فرایندکیفری نشان نداده است.
