فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اخیراً، با افزایش استفاده از نانو ذرات، نگرانی‌هایی در ارتباط با اثرات آن‌ها بر محیط زیست خصوصاً اکوسیستم‌های آبی ایجاد کرده است. از آن‌جا که آبشش ماهیان دارای موقعیت خارجی و دارای سطح تماس وسیع با آب است در نتیجه به‌طور مستقیم با آلاینده‌ها و سموم در تماس است. بدین‌منظور بررسی تغییرات ایجاد شده روی بافت آبشش شاخص مناسبی برای ارزیابی اثرات آلاینده‌ها به‌شمار می‌آید. در این پژوهش به‌منظور مطالعه اثرات مجزا و متقابل نانو ذرات دی‌اکسید تیتانیوم (TiO2) و اکسید روی (ZnO) بر روی آسیب‌شناسی بافتی آبشش  ماهی کپور معمولی  (Cyprinus carpio) به‌‌اجرا درآمد. برای این تحقیق، ماهیان کپور معمولی انگشت قد با میانگین وزن 3±15 گرم به ۹ گروه (با سه تکرار) با تراکم ده قطعه در هر مخزن ۳۰۰ لیتری تقسیم شدند. براساس غلظت‌های تحت کشنده، تیمارها به‌صورت ۰ (تیمار شاهد)، 0/5، 1/5 و ۲ میلی‌گرم در لیتر نانو ذرات اکسید روی 3، 6 و 9 میلی‌گرم در لیتر دی‌اکسید تیتانیوم و غلظت‌های ترکیبی، غلظت‌های نانو ذرات اکسید روی و دی‌اکسید تیتانیوم به‌ترتیب 0/5 و 1/5، 3 و 2 ، 6 و ۹ میلی‌گرم از هر یک از این نانو ذرات در نظر گرفته شد. نمونه‌های بافت آبشش کپور ماهیان بعد از چهارده روز قرارگیری به‌صورت جداگانه و همزمان در معرض نانو ذرات اکسید روی، دی‌اکسید تیتانیوم برداشت شد. تغییرات بافت‌شناسی در بافت آبشش نمونه‌ها در مواجهه به‌طور جداگانه و همزمان نانو ذرات اکسید روی، دی‌اکسید تیتانیوم مشهود بود، در صورتی که تغییری در نمونه‌های شاهد مشاهده نشد. تغییرات مشاهده شده در نمونه‌های مواجه یافته با نانو ذرات اکسید روی شامل هایپرپلازی، جوش‌خوردگی رشته‌های آبششی، خمیدگی رشته آبششی، برآمدگی و پیچ خوردگی لایه اپیتلیال، ازهم‌گسیختگی لایه اپیتلیال، کوتاه شدگی رشته‌های آبششی ثانویه و همچنین تخریب رشته‌های آبششی ثانویه بود که با افزایش غلظت مصرفی این تغییرات بیشتر مشاهده شد. نمونه‌های مواجه شده با نانو ذرات دی‌اکسید تیتانیوم پرخونی، ازدیاد سلول‌های اپیتلیال و تخریب رشته‌های آبششی ثانویه نشان داد. بافت آبشش در معرض نانو ذرات اکسید روی، آسیب بیشتری نسبت به نانو ذرات دی‌اکسید تیتانیوم نشان داد. همچنین نمونه‌های که به‌طور همزمان در مواجه با نانو ذرات دی‌اکسید تیتانیوم و اکسید روی قرار گرفتند تغییراتی از جمله پرخونی، هایپرپلازی، جوش‌خوردگی رشته‌های آبششی، خمیدگی رشته آبششی، برآمده شدن لایه اپیتلیال، از هم‌گسیختگی لایه اپیتلیال، کوتاه‌شدگی رشته‌های آبششی ثانویه و ازدیاد سلول‌های اپیتلیال را نشان دادند. با توجه به نتایج مشاهده شد که نانو ذرات اکسید روی دارای اثرات مخرب‌تری نسبت به نانو ذرات دی‌اکسید تیتانیوم بوده است. در حالی که این آسیب‌های ایجاد شده به بافت آبشش در هنگام مواجه همزمان نانو ذرات دی‌اکسید تیتانیوم و اکسید روی شدت بیشتری پیدا می‌کنند و دارای اثر متقابل هستند.