کاربرد مدل تحلیل مدیریتی SWOT-FAHP در ارزیابی روند بازسازی ذخایر ماهی سفید (Rutilus kutum) در آبهای ایرانی دریای خزر

نویسندگان
احمدنژاد, محدثه ID 1
بهمنی, محمود ID 2
حافظیه, محمود ID 3
بورانی, محمد صیاد ID 4
خارا, حسین ID 5
عوفی, فریدون ID 6
حسینجانی, عادل ID 7
پورغلامی, اکبر ID 8
فضلی, حسن ID 9
عبدالملکی, شهرام ID 10

1 پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرانزلی، ایران.

2 مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

3 مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

4 پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرانزلی، ایران.

5 گروه شیلات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان، لاهیجان، ایران.

6 مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

7 پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرانزلی، ایران.

8 پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرانزلی، ایران.

9 پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ساری، ایران.

10 انستیتو تحقیقات بین المللی ماهیان خاویاری، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران.

doi
چکیده

برنامه بازسازی ذخایر ماهی سفید از حدود چهار دهه قبل و به‌دنبال کاهش میزان صید ماهی سفید (R. kutum) در اوایل سده گذشته، توسط سازمان شیلات ایران انجام شد. با وجود رها کرد سالانه حدود 150 میلیون عدد بچه ماهی سفید، صید این ماهی همواره  با افت و خیزهایی همراه بوده و میانگین صید آن از 10000 تن بالاتر نرفته است. علاوه بر این، تنوع و شاخص‌های زیستی مورد انتظار در ذخایر جدید رهاسازی شده، مانند طول و وزن، و شاخص‌های رشد و تولیدمثل نیز کاهش یافته است. در تحقیق حاضر نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدید‌های برنامه تکثیر، پرورش و رهاسازی انبوه بچه ماهیان سفید در آب‌های ایرانی دریای خزر با استفاده از روش SWOT-FAHP  بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهند نقاط قوت بر نقاط ضعف برتری دارند که ارزش ­ها و مزایای زیستی، اجتماعی و اقتصادی ماهی سفید و وجود مراکز تخصصی تکثیر و پرورش بچه­ ماهیان به‌همراه حضور کارشناسان با تجربه در این مراکز از مهمترین نقاط قوت به‌شمار می ­روند. درمقابل، نقاط تهدید بر فرصت­ ها غلبه داشته و به‌طورکلی می‌توان بیان کرد این وضعیت نیازمند راهبردهایی در زمینه کاهش تهدیدها است. بر این اساس راهبردهایی به‌منظور بهبود روند بازسازی ذخایر ماهی سفید تدوین و به‌وسیله ماتریس QSPM اولویت‌بندی شد که در بین راهبردهای تعیین شده، راهبردهای اقتضایی (محافظه کارانه) دارای بالاترین امتیازاند و بر این اساس، فراهم نمودن و تقویت زیرساخت‌های تکثیر به‌ویژه تکثیر طبیعی در رودخانه‌های محل مهاجرت، مشارکت‌دهی تشکل‌های مردم نهاد در امر حفاظت از رودخانه‌های محلی، استفاده از تجهیزات مراکز تکثیر و بازسازی ذخایر و به‌روز نمودن تجهیزات فرسوده در جهت ادامه روند تکثیر مصنوعی به‌دلیل آلودگی‌ها و عوامل مخرب در برخی رودخانه‌ها، تشکیل بانک ژن، اجرای برنامه به‌گزینی مولدین و بکارگیری نتایج تحقیقات انجام شده در خصوص محدوده زمانی صید و استانداردسازی ادوات صید، از میان راهبردهای اقتضایی بیشترین امتیاز را کسب نمودند.

کلیدواژه‌ها
بازسازی ذخایر, SWOT-FAHP, دریای خزر, ماهی سفید, Rutilus kutum