فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقاله به تحلیل نشانه‌شناختی غذا و آیین‌های پذیرایی در دربار قاجار (۱۲۱۰ – ۱۳۴۴ هـ.ق) از منظر سفرنامه‌های سفیران عثمانی می‌پردازد. پژوهش حاضر با عبور از رویکردهای سنتی تاریخ دیپلماسی، ضیافت‌های دربار قاجار را نه به‌عنوان حاشیه‌ای بر متن سیاست، بلکه به‌مثابه یک «میدان» نمادین برای اعمال قدرت بررسی می‌کند. غذا صرفاً عنصری از مهمان‌نوازی یا معیشت دیده نمی شود، بلکه ضیافت دیپلماتیک را به‌مثابه یک «متن» پیچیده و ساختارمند در نظر می‌گیرد که حامل پیام‌های سیاسی و اجتماعی است. با بهره‌گیری از چهارچوب نظری تلفیقی (نشانه‌شناسی بارت و جامعه‌شناسی بوردیو)، این مقاله استدلال می‌کند که الگوی مصرف غذایی در دربار قاجار، ابزاری برای «خشونت نمادین» و تثبیت سلسله‌مراتب قدرت در برابر رقیب همسایه، امپراتوری عثمانی، بوده است. برخلاف سیاحان اروپایی که شیفته‌ی «اگزوتیسم» شرقی بودند، سفیران عثمانی در سفرنامه‌های خود، با نگاهی «آشنا اما رقیب»، جزئیات سفره قاجاری را به‌عنوان شاخص‌هایی از توان اقتصادی و ثبات سیاسی دولت میزبان رمزگشایی کرده‌اند. یافته‌های پژوهش بر اساس رویکرد توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع متقدم به ویژه سفرنامه‌های عثمانی نشان می‌دهد که عناصری چون «سکوت مطلق هنگام صرف غذا» و «تکنیک‌های خاص طبخ پلو»، برای ناظر عثمانی دال‌هایی بر تمرکزگرایی قدرت شاه و تمایز فرهنگی-مذهبی ایران بوده‌اند و مفاهیمی چون ثروت، اقتدار سلطنتی، جایگاه سیاسی و تمایز طبقاتی را به‌عنوان «مدلول» بازنمایی می‌کردند. این تحلیل، سفره را از سطح یک پدیده تغذیه‌ای و در حاشیه به ابزاری برای اعمال «قدرت نمادین» در مناسبات بین‌المللی آن عصر ارتقا می‌دهد.