تحلیل نشانهشناختی نقشمایههای نمادین پادشاه آرمانی در نقشهای هخامنشی (مطالعهی موردی:پارسه، پاسارگاد، نقشرستم و بیستون)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران پیش از اسلام، واحد آباده، دانشگاه آزاد اسلامی، آباده، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ، واحد آباده، دانشگاه آزاد اسلامی، آباده، ایران(نویسنده مسئول).
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آباده، دانشگاه آزاد اسلامی، آباده، ایران.
doi
10.30465/shc.2026.52287.2632چکیده
تحلیل نشانهشناختی و بررسی نقشمایههای نمادین پادشاه آرمانی در نقشهای هخامنشی میتواند ابعادی تازه از بازنمایی قدرت سلطنتی و مشروعیت پادشاه را آشکار کند. این رویکرد، امکان فهم دقیقتر سازوکارهای تصویری و ایدئولوژیک دوره هخامنشی را فراهم میسازد. چنین نگاهی گستره شناخت ما را نسبت به چرایی و چگونگی شکلگیری مفهوم شاه آرمانی در ایران باستان گسترش میدهد. هدف تحقیق، تحلیل نحوهی بهکارگیری نظامهای نشانهای در ساخت گفتمان سلطنتی و هویت پادشاه است. روش پژوهش کتابخانهای و بر پایهی شواهد باستانشناختی انجام شده و تحلیل آن بر عناصر بصری و ساختارهای نشانهای پیکره پادشاه استوار است. مفاهیمی چون مرد چهاربال در پاسارگاد، موجودات ترکیبی، نماد بالدار، آتش، کمان، نماد ماه و ... تحلیل میگردد. همچنین، جایگاه بدن پادشاه بهعنوان مرکز اقتدار در صحنههای بارعام، اورنگ سلطنتی و نبرد با موجودات اهریمنی بررسی میشود. بررسیها نشان میدهد که این نقشها نهتنها بازتابی از گفتمان سلطنتی، بلکه ابزاری برای بازتولید و تثبیت اقتدار پادشاه بودهاند. پیوند میان مذهب، قدرت و بدن پادشاه در تصاویر و متون این دوره، نقش مهم عناصر نشانهشناختی در مشروعیتبخشی به سلطنت را می نمایاند. نتیجهی یافته ها بیانگر آن است که هنرهخامنشی از طریق سازوکارهای نشانهای، جایگاه پادشاهآرمانی را بهعنوان محور اقتدار سیاسی و دینی تثبیت کرده، مفاهیم فرهمندی پادشاه را در چارچوب نظام تصویری این دوره بازآفرینی نموده است.
