فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رضاشاه بلافاصله پس از پادشاهی تشکیلاتی برای اداره و توسعه کمی و کیفی املاک و مستغلات خویش، با عنوان ادارۀ املاک اختصاصی تشکیل داد. وظیفه و هدف نخستین این تشکیلات تملک بیشتر و یکپارچه‌سازی املاک و مستغلات پراکنده بود. طبیعتا واگذاری زمین‌ها به رضاشاه مورد توافق و رضایت همۀ زارعین و مالکان نبود و این امر به ویژه پس از استعفای اجباری رضاشاه در شهریور 1320 که سیل عظیمی از شکایت و دادخواهی علیه ادارۀ املاک اختصاصی شکل گرفت، خود را نشان داد. در این پژوهش با علم به دعاوی و شکایت‌های پس از شهریور 1320، صرفا واکنش زارعین و مالکان به تملک‌خواهی رضاشاه در دورۀ شانزده سالۀ پادشاهی وی بررسی خواهد شد. بنابراین ابهام این پژوهش نوع کنش زارعان و مالکان در قبال از دست دادن اراضی آنها است. تلاش بر آن است که با روش توصیفی‌-‌تحلیلی و با تکیه بر اسناد منتشر‌نشدۀ آرشیوی به آن پاسخ داده شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد موقعیت جغرافیایی قلمرو ادارۀ املاک غرب، که در جوار مرز عراق قرار داشت، عاملی بود که زارعین و مالکان را نسبت به تصاحب زمین‌هایشان به واکنش‌های حقوقی، نظامی و یا واکنش‌های گروهی همچون کوچ دسته‌جمعی به آن سوی مرزها بود، وا می‌داشت.