فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف تحلیل بازنمایی زنان در کتاب‌های درسی تاریخ دوره پهلوی دوم، بر اساس سه چارچوب نظری فوکو انجام شده است. این مطالعه با رویکردی کیفی و گفتمانی، ۴۴ تصویر از ۲۲ عنوان کتاب درسی تاریخ میان سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ را بررسی می‌کند تا سازوکارهای ایدئولوژیک و فرهنگی بازتولید قدرت، جنسیت و نظم نمادین را آشکار سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تصاویر زنان در این متون عمدتاً در قالب چهره‌های سلطنتی، اشرافی و وابسته به قدرت بازنمایی شده‌اند و بدن زن در چارچوب نظم پدرسالارانه و گفتمان مدرن‌سازی دولت پهلوی تعریف می‌شود. از منظر فوکو، این تصاویر بخشی از رژیم دانایی و انضباط بدن هستند؛ ابزاری که از طریق آن، نهاد آموزش به بازتولید نظم سیاسی و فرهنگی مسلط می‌پردازد. تحلیل مبتنی بر مدل بصری کریپندورف آشکار ساخت که عناصر دیداری همچون پوشش، ژست، ترکیب‌بندی و نگاه، حامل رمزگان قدرت و اطاعت‌اند و زن در مقام سوژه‌ی مطیع و نماد تمدن‌پذیری بازنمایی می‌شود. در عین حال، برخی نشانه‌ها از امکان مقاومت و بازتعریف هویت زنانه در بستر گفتمان آموزشی حکایت دارد. نتایج این پژوهش، ضمن نقد گفتمان مسلط، ضرورت بازنگری در سیاست‌های تصویری و جنسیتی آموزش رسمی را یادآور می‌شود.