تبیین و تحلیل نقش و جایگاه مرد یا مردم پارسی در ایدئولوژی شاهنشاهی هخامنشی

نویسندگان

1 دانشجوی پسادکترای باستان شناسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.30465/shc.2024.48724.2548
چکیده

ساختار ایدئولوژیک شاهنشاهی هخامنشی در کتیبه­های رسمی به جا مانده از آن­ها به روشنی نمایان است. یکی از مفاهیمی که در این کتیبه­ها به آن اشاره شده، مفهوم مرد و مردم پارسی است؛ مفهومی ایدئولوژیک که به برتری و چیرگی پارسیان اشاره می­کند. این مفهوم در قالب مدارک غیرنوشتاری، باستان­شناختی و مکملی مانند سکه­ها، تندیس­ها، مهرها، نقوش­برجسته و غیره به خوبی تبلیغ و ترویج می­شد. بنابراین، هر دو دسته منابع تبلیغی هستند و قصد پراکنش و انتشار ایدئولوژی شاهنشاهی هخامنشی را در قالب مفهومی به نام مرد پارسی دارند. مرد و مردم پارسی جایگاه ویژه­ای در شاهنشاهی هخامنشی داشتند. این جایگاه تصادفی نبود و در موقعیت­های گوناگون بر اهمیت و نقش بسزای پارسیان در پیشبرد اهداف شاهنشاهی تأکید شده است. این پژوهش توصیفی-تحلیلی و تفسیری که از نظر ماهیت، تاریخی است با بررسی منابع نوشتاری و غیرنوشتاری، جایگاه ویژه پارسیان را بررسی و مورد پژوهش قرار داده است. پژوهش حاضر نشان می­دهد که جایگاه­ پارسیان با وجود شایستگی­هایی که داشتند، سلسله­مراتبی بود و پادشاه در رأس هرم قرار داشت و آن­ها فقط در کتیبه­های ایدئولوژیک شاهی با هم برابر بودند. در واقعیت، میان خود پارسیان نیز سلسله­مراتب حکفرما بود و میان کاره با مفهوم مرد و مردم پارسی نیز پیوند ناگسستنی وجود داشته است.