شناسایی ابعاد و مؤلفههای مسائل کودکان آسیبپذیر در ایران
نویسندگان
1 پژوهشکده مطالعات فناوری
2 پژوهشگر، گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران
3 پژوهشگر، گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران
4 پژوهشگر، گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران
doi
10.22054/qjss.2026.85633.2884چکیده
این پژوهش باهدف شناسایی ابعاد و مسائل کودکان آسیبپذیر در ایران انجامشده است. ابتدا با استفاده از مرور نظاممند، 56 مقاله انتخاب و تحلیل شدند و سپس با مطلعین در سه سطح: تصمیمگیرندگان حوزه ستادی، کارشناسان، خانواده و خود کودکان آسیبپذیر مصاحبه بعمل آمده است. تجزیهوتحلیل دادهها با روش تحلیل مضمون و با کمک نرمافزار مکس کیودا انجام شده است. یافتهها نشان میدهد مسائل کودکان آسیبپذیر در ایران ماهیتی چندبعدی، درهمتنیده و ساختاری دارد و نمیتوان آن را صرفاً به فقر اقتصادی تقلیل داد. چهار بعد اصلی شامل زمینههای آسیبپذیری، مسائل فردی، مسائل اجتماعی و مسائل اقتصادی است. بعد زمینهای نشان میدهد ساختار نامناسب اقتصاد، نابرابری اجتماعی، توسعه نامتوازن و افزایش مهاجرت، بستری کلان برای بازتولید آسیبپذیری کودکان فراهم کرده است. در بعد فردی، ضعف سلامت جسمانی، سوءتغذیه، فقدان مهارت و مشکلات روانی بهعنوان پیامدهای مستقیم فقر و محرومیت، توانمندی کودکان را تضعیف کرده و چرخه آسیب را تقویت میکند. بعد اجتماعی نیز حاکی از گسست شبکههای حمایتی، ناتوانی در برقراری روابط اجتماعی، تبعیض جنسیتی و کاهش منزلت اجتماعی است که به طرد اجتماعی و بازتولید حاشیهنشینی منجر میشود. در بعد اقتصادی، اشتغال کودک، فقر پایدار خانوار و نامناسب بودن فضای کالبدی محل زندگی بهعنوان عوامل کلیدی محرومیت شناسایی شدهاند. تحلیل تلفیقی یافتهها نشان میدهد که آسیبپذیری کودکان حاصل همپوشانی این ابعاد است و سیاستهای تکبعدی نمیتوانند بهطور مؤثر به حل این مسئله کمک رساند.
